Dải sam

Dải Sam – Câu Chuyện Cảm Động Về Những Người Phụ Nữ Bình Thường

Dải sam – cuốn tiểu thuyết đầu tay của tác giả tài năng Laetitia Colombani, là câu chuyện cảm động về ba người phụ nữ mang ba quốc tịch khác nhau, đại diện cho những người phụ nữ bình thường nhưng phi thường ở khắp nơi trên thế giới, liên kết với nhau một cách diệu kỳ qua những sợi tóc nhỏ bé. 

Cuốn sách Dải sam cho đến nay đã được dịch sang 29 thứ tiếng. Và chỉ riêng tại Pháp, cho đến tháng 3/2018, “Dải sam” đã bán được 340.000 bản, đoạt giải Cúp văn học năm 2017 và Quả cầu Pha lê năm 2018.

Trong Dải sam, tác giả không kể câu chuyện của từng người riêng rẽ. Bà cắt câu chuyện của ba người phụ nữ ra từng đoạn nhỏ rồi kể lần lượt từng phần một, lần lượt từ người nọ tới người kia đan xen nhau như ba sợi của một búi sam với những xuất phát điểm khác nhau rồi đan quyện vào nhau và cuối cùng hợp thành một thể duy nhất – bí mật về sự khải hoàn trong cuộc đời ba người phụ nữ chỉ được tiết lộ cùng nhau trong những trang sách cuối cùng.

Dải sam

Smita

Smita là một người phụ nữ Ấn Độ, nơi có đến hai triệu phụ nữ bị giết chết hàng năm do nạn phân biệt giới tính và giai cấp. Tồi tệ hơn, Smita và chồng của mình là những người Dalit, là tầng lớp thấp nhất của xã hội Ấn Độ, họ phải làm những công việc hết sức tồi tệ: nhặt chất thải trên vệ đường và dọn hố xí bằng đôi tay trần, bắt chuột trên những cánh đồng cũng bằng đôi tay trần mà không hề được trả một đồng lương nào cả. Họ chỉ được giữ chiến lợi phẩm mà mình bắt được – chuột, để nấu cho mọi bữa ăn và thậm chí không có quyền từ chối làm việc hay bỏ trốn. Chồng của Smita chỉ mong rằng kiếp sau hoá thành một con chuột trong ngôi đền thiêng nọ, ngày này tháng khác chỉ việc no nê uống sữa, không cần lo những bươn chải của loài người.

Câu chuyện bắt đầu khi Smita muốn con gái của mình được đi học thay vì phải kế nghiệp mình làm công việc bần hàn không lối thoát, cô đã dùng hết số tiền dành dụm được để xin học cho Lalita. Nhưng trong ngay ngày đầu tiên đi học Lalita đã bị đánh đập thậm tệ bởi chính người nhận tiền để đưa cô vào lớp, chỉ vì cô bé từ chối quét dọn trước mặt những học sinh khác. Càng đau đớn, càng căm hận, Smita càng quyết tâm thay đổi cuộc đời của con gái mình bằng bất kỳ giá nào.

Bỏ lại người chồng nhu nhược, cô cùng con gái bỏ chạy tới một ngôi đền linh thiêng, nơi những người Hindu hiến dâng bộ tóc họ đã nuôi dưỡng từ lúc lọt lòng – tài sản quý giá nhất, lòng tự tôn – tượng trưng cho tấm lòng thành kính của họ để phụng sự vị thần tối cao. Khi không còn tin tưởng được ai, tôn giáo là chỗ dựa duy nhất của những con người nhỏ bé và thánh địa là nơi đứng ngoài luật lệ và giáo điều, nơi cuối cùng có thể bảo bọc những người như Smita. Như những người Hindu khác, Smita và con hiến dâng mái tóc của mình và bắt đầu cuộc đời mới.

Giulia

Giulia là cô con gái hai mươi tuổi của một người chủ xưởng sản xuất tóc giả truyền thống cuối cùng trên đảo Sicilia, Ý. Là một học sinh ưu tú nhưng Giulia quyết định không đi học đại học theo mong muốn của gia đình vì đam mê với việc biến hoá những sợi tóc. Bất ngờ, một tai nạn xe hơi xảy ra khiến cha cô bất tỉnh và Giulia nhận ra ông tự vẫn vì không dám đối mặt với sự thật: xưởng làm tóc đang phá sản với lý do chính là “thiếu hụt về nguồn tóc”. Đau đớn và bối rối, trong thời gian này Giulia gặp một người đàn ông Ấn Độ – Kamal và bị thu hút bởi sự khác biệt của anh, nhưng khó khăn về kinh tế đẩy Giulia đến lựa chọn từ bỏ tình yêu này và cưới một người yêu cô để cứu lấy gia đình.

Chính lúc này, Kamal gợi ý nhập tóc từ Ấn Độ, nơi người dân có nghi lễ hiến dâng mái tóc để được thanh tẩy, mái tóc sau đó không còn có ý nghĩa gì nhưng lại chính là chiếc phao cứu sinh gia đình Giulia có thể bám vào ngay lúc ấy. Ý  tưởng này không hề được chấp thuận một cách dễ dàng cho đến khi, cha cô vĩnh viễn không tỉnh lại và cuộc bỏ phiếu do chính các nữ nhân công tại xưởng làm tóc cuối cùng có kết quả ủng hộ Giulia. Ở tuổi hai mươi, Giulia trở thành cô chủ trẻ nhất ở Sicilia: giữ được xưởng làm tóc cô tâm huyết, những nữ nhân công đáng quý, nối tiếp công việc gia truyền và một người đàn ông khác quốc tịch mà cô yêu thương.

Dải sam

Sarah

Sarah là hình tượng của những người phụ nữ hiện đại thành công trong xã hội: cô là một luật sự có địa vị và danh tiếng tại một văn phòng luật uy tín trong khi mình ba đứa con.

Trong lĩnh vực có sự cạnh tranh lớn như ngành luật, chiến trường là nơi không dành cho sự yếu đuối và Sarah là một bậc thầy không những về chiến đấu mà còn về che đậy: đồng nghiệp không biết đến sự mệt mỏi của cô vì phải gánh vác nhiều vai trò một lúc, cũng như không hề biết đến những lần cô mang thai hay sinh con.

Những người phụ nữ như Sarah được ví như những quả bom chờ ngày phát nổ, và thực sự được tháo chốt khi bác sĩ thông báo cô mắc bệnh ung thư vú di truyền từ mẹ. Vì đang có khả năng thăng tiến tại văn phòng, như thường lệ, Sarah vẫn cố che dấu căn bệnh của mình, tuy nhiên cô đã sơ suất để lộ quá trình điều trị và những người cô tin tưởng bất ngờ rút dao đâm cô từ phía sau.

Họ loại cô khỏi những dự án và giao cơ hội thăng tiến cho người khác. Sarah trở thành chính căn bệnh của cô, bị xã hội nhẫn tâm đào thải vì khả năng không đảm bảo được năng suất làm việc. Cô mất đi sự nghiệp từng cố gắng xây dựng bao năm và rơi vào khủng hoảng, sự mệt mỏi về thể xác và tinh thần ngày càng trầm trọng thêm bởi những lọn tóc rụng dần sau những lần điều trị.

Sau cùng Sarah nhận ra bên cạnh cô vẫn còn những người cùng cô chiến đấu chống lại căn bệnh quái ác này: những vị bác sĩ, kĩ thuật viên chiếu xạ, những bệnh nhân cô quen biết và tình yêu, sự thấu cảm và động viên những đứa con thân yêu đã vực cô dậy.

Sarah tìm đến tiệm làm tóc, một sự liên kết kỳ lạ thôi thúc cô chọn bộ tóc giả có màu sắc tương đồng màu tóc cũ, với những sợi tóc là sự dâng hiến linh thiêng của người Hindu ở Ấn Độ và được gia công tại một xưởng sản xuất đặc biệt tại Ý, những sợi tóc chính xác đã đi nửa vòng trái đất để đến gặp cô. Bước ra khỏi tiệm làm tóc, Sarah trở thành con người mới và sẵn sàng chiến thắng cuộc chiến bệnh tật này để thực hiện kế hoạch xây dựng lại cuộc đời của mình.

Chiến thắng ván bài số phận và bài ca về bình đẳng giới  

Mỗi người phụ nữ đều có xuất thân bình thường sống trong những xã hội đặc thù, chất chứa những bất cập và cách xã hội đó vận hành mang đến cho phụ nữ và những con người yếu thế ít lợi ích hơn là khó khăn. 

Điểm chung của ba người phụ nữ giống như những người phụ nữ khác trên thế giới: dù là bất kỳ ai, làm nghề gì thì cũng có sự ràng buộc rõ nét với hai chữ “gia đình”. Đôi khi họ chịu sức ép còn nhiều hơn nam giới khi việc phải khoác lên mình gánh nặng vừa phải là một người mẹ, người con tốt, vừa phải là một người có thể cáng đáng kinh tế gia đình, lại vừa người chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của chính bản thân mình chứ không ai khác. Cuộc đời cho họ những cánh cửa không có chìa khoá và họ chẳng có lựa chọn nào ngoài việc lao vào với tất cả sức lực, điều mà không phải ai ở trường hợp tương tự cũng sẵn sàng hành động như ba người phụ nữ ấy.

Ở một số nước Trung Đông, chính phủ và nhà nước đã bỏ rơi những người như Smita trong cuộc chiến chống lại sự phân biệt giai cấp và giới tính. Qua những dòng trần thuật không hoa mỹ, tác giả tái hiện cho xã hội vận hành dựa trên nỗi sợ hãi và quyền lực thuộc về tay một nhóm người có địa vị cao hơn, khi “phép nước còn thua lệ làng”, phụ nữ không được coi như những con người mà chỉ là vật sở hữu và hình phạt phổ biến nhất cho hầu như tất cả mọi tội là “bị cưỡng hiếp tập thể”. Đến cả những người phụ nữ goá chồng cũng bị xua đuổi và bài trừ khỏi cộng đồng như những con bệnh dù vô tội, và họ thậm chí thà mong mình bị chồng bỏ rơi hay li dị còn hơn. 

Trong câu chuyện này, tác giả khéo léo xây dựng hình ảnh Smita đối lập với người chồng của cô: Cả hai đều hiền lành nhưng bên trong Smita luôn tồn tại một thái độ chống đối nguy hiểm, từ suy nghĩ đòi hỏi mình được nhận đồ hỗ trợ, mong cho con gái đi học để thoát khỏi cái vòng lặp “gia truyền” nghèo khổ không lối thoát;  người chồng đớn hèn, sợ hãi thì Smita kiên quyết và chắc chắn.

Ước mơ của Smita không hiển hiện ở kiếp sau, cô muốn một cuộc sống tốt đẹp hơn cho con gái trong kiếp này và dũng cảm hi sinh mọi thứ cô đang có: một người thương, một mái ấm để đổi lấy sự tự do vô định chỉ tồn tại ở thì tương lai. Sự ngang ngược và mạnh mẽ của cô đã truyền sang con gái, Lalita trở thành một thiếu nữ khảng khái y như mẹ của mình. Đó cũng là một lý do khiến Smita bắt buộc phải rời đi.

Sự bình đẳng giới tính những một nước châu Âu như Ý được thể hiện một cách kín đáo hơn, tuy nhiên dữ dội và đầy cảm hứng khi chính tay Giulia thay mình gánh vác xưởng thay người cha quá cố, khi cô trao quyền quyết định tương lai cho chính những nữ nhân công làm việc tại đó bằng cách bầu cử. Và việc Giulia mạnh dạn tìm đến chàng trai cô yêu quý, sẵn sàng dành lấy hạnh phúc của mình, chứ không giữ lẽ như những người con gái bình thường khác. Một trong những điều khiến Giulia bị người tình Ấn Độ thu hút cũng chính là mái tóc đen dài mà anh có – không như bất cứ người đàn ông hiện đại nào ở đất nước của cô.

Phụ nữ ở những quốc gia châu Mỹ được tôn trọng hơn, và có quyền lợi nhiều hơn, tuy nhiên vẫn tồn tại những định kiến ngầm trong xã hội về giới tính như những vị trí cao trong xã hội luôn dành cho nam để đảm bao năng suất lao động, thậm chí nhân công có thể bị sa thải ngay khi họ mắc bệnh, thay vì được an ủi và giúp đỡ để họ vừa hoàn thành công việc của mình vừa có nguồn thu nhập để chữa trị.

Điều tương tự cũng xảy đến với Ron – người giúp việc của Sarah. Không như những phụ nữ làm công việc tương tự, Ron khó kiếm việc hơn vì những sự khác biệt như giới tính của anh luôn làm nảy sinh nghi ngờ. Tuy vậy, như trong những câu chuyện khác, tác giả đã đập nát những rào cản ngay khi chúng xuất hiện: Sarah nghĩ rằng anh có quyền được có cơ hội phỏng vấn y như những người khác và đã thể hiện mình là người phù hợp hơn bất kỳ ai – một quyết định sáng suốt sau khi cô nghĩ về những gì cô đã phải hi sinh để có vị trí như hiện tại.

Thông điệp kêu gọi “bình đẳng giới” trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Bình đẳng giới không phải là giảm quyền lợi của một giới hay tăng quyền lợi cho giới còn lại, mà là cung cấp cho cả hai giới (và cả giới tính thứ ba) quyền lợi tương đương trong xã hội. “Dải sam” vì thế còn hơn cả một cuốn tiểu thuyết giải trí đơn thuần khi mang tinh thần giáo dục, gây dựng và khuyến khích những quan niệm ủng hộ nữ quyền và cả bình đẳng giới. 

Dải sam

Kết

Qua Dải sam, những sợi tóc mỏng manh vốn chỉ là một cấu trúc hữu cơ không có sự sống trên cơ thể người đã trở thành biểu tượng cho sự dẻo dai, bền bỉ cũng sự tái sinh của những con người nhỏ bé. Smita và Lalita hiến dâng mái tóc cũng giống như trút bỏ quá khứ đen tối của mình để hoá thân thành những con người mới với một tương lai khác, vô tình lại dành những dải sam ấy để cứu sống gia đình Giulia và rồi trở thành phép màu đối với Sarah trong cuộc chiến chống lại bệnh tật và bất công trong xã hội.

Giống như lời văn của tác giả, câu chuyện về ba người phụ nữ tuy giản dị, đơn giản nhưng phi thường và có sức lay động lớn.

Bài viết chia sẻ từ Cộng tác viên Trần Hải Yến

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: