Khu vườn bí mật

Khu Vườn Bí Mật – Lụi Tàn Khô Khốc Và Tái Sinh Mạnh Mẽ

Khu vườn bí mật (The secret garden) được chấp bút vào năm 1888 và sớm được bạn đọc năm châu nhắc đến như một trong những tác phẩm sáng giá nhất trong kho tàng văn học của thế giới. 

Khu Vườn Bí Mật - Lụi Tàn Khô Khốc Và Tái Sinh Mạnh Mẽ

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Xuyên suốt hơn ba trăm trang giấy trắng mực đen, chúng ta sẽ đồng hành cùng Mary Lenox – một cô bé luôn cau có và khó chịu với tất cả mọi thứ – bất đắc dĩ phải từ biệt nơi chôn nhau cắt rốn để đến ở ngôi biệt thự ở vùng hoang vu Yorkshire của nước Anh. Từ đó, những bí ẩn bắt đầu được Mary khám phá, vẻ đẹp, và cả sức mạnh từ thiên nhiên, được cô bé cùng các bạn chứng minh rõ ràng hơn bao giờ hết.

Tác phẩm Khu vườn bí mật đã được chuyển thể sang điện ảnh lần đầu tiên vào năm 1919 với phiên bản phim câm của đạo diễn Gustav von Seyffertitz. Ba mươi năm trôi qua, truyện lại một lần nữa được dựng thành một bộ phim trắng đen bởi điện ảnh Mỹ và cho đến hiện tại, phiên bản mới nhất thuộc về nữ đạo diễn Agnieszka Holland, The Secret Garden 1993, với màu sắc sinh động và qua đó thể hiện gần như trọn vẹn tác phẩm.

Tuy đã xuất hiện những luồng ý kiến tích cực và tiêu cực nhưng nói chung, những bộ phim trên đã thể hiện được đặc trưng của kỷ nguyên điện ảnh qua nhiều năm tháng và hơn hết, chúng đã truyền tải được ý nghĩa và giá trị tinh thần to lớn mà quyển sách muốn lan tỏa, theo những cách thức rất riêng.

Liệu pháp tự nhiên – Món quà của tạo hóa

Ngay khi vẻ hoang vu hẻo lánh mang tên Misselthwaite gợi mở trong trí tưởng tượng, điểm tương đồng giữa con người với thiên nhiên mới được thể hiện một cách tinh tế. Chẳng ai ngờ rằng, chẳng bao xa cách nơi gió rít hối hả, với khung cảnh tiêu điều được màn đêm ảm đạm bao trùm là cả một khu vườn rộng lớn như mê cung, cùng chim chóc, cây cỏ sinh động như bức tranh được họa nơi thiên đường. Chỉ với một diện tích chẳng đáng kể là bao, thiên nhiên lại tồn tại với những gam màu đối chọi nhau mãnh liệt và mang những vẻ đẹp rất riêng.

Cũng như con người chúng ta tồn tại trong xã hội, chỉ cách mỗi bước chân, ta lại bắt gặp nhiều người khác với vị thế riêng, mảnh tình riêng, và mục đích sống chẳng ai giống ai. Cụ thể hơn, nơi biệt thự mà chiếc xe ngựa lăn bánh đưa Mary đến, tồn tại một Colin bi quan cùng cực, một Craven với vết sầu của quá khứ và sắp tới sẽ có Mary, cô chiêu hư hỏng của một danh gia ở Ấn Độ.

Chẳng thể phủ nhận rằng, thiên nhiên từ lâu đã có một mối quan hệ khắn khít từ thuở ban sơ, lúc mà nhân loại được sinh ra trong sự bỡ ngỡ đã luôn náu mình dưới bàn tay của Mẹ Thiên Nhiên để được Người chở che. Nhận thấy giá trị tinh thần to lớn ấy, Frances Hodgson Burnett đã thành công mĩ mãn trong việc sử dụng áng văn đầy chất thơ của mình để đặc tả một cách chi tiết và lãng mạn hóa sự gắn kết vô hình giữa con người và đất trời, để không ngừng nhắc nhở nhân loại về sự hiện hữu của của Người.

Mary với Colin mang những câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Cô bé Mary chỉ là một đứa trẻ đen nhẻm, gầy còm và xấu xí lúc mới đặt chân đến ngưỡng cửa căn nhà của ông bác. Dù được nuôi dưỡng bởi những người đầy tớ gọi dạ bảo vâng, Mary lại thiếu khí trời và tình thương của mẹ cha. 

Còn về Colin, trước khi gặp gỡ cô em họ Mary của mình, tuổi thơ của Colin chẳng có gì ngoài hai chữ “bất hạnh”. Hầu hết mười năm đầu tiên của cuộc đời, cậu không có tình thương của mẹ lẫn cha, tâm bệnh và thân bệnh luôn cự ngụ trong thân xác cậu và cả những tháng ngày dài đẵng ấy, vui chơi với cậu là điều xa xỉ.

Sự thay đổi của Mary Lenox và Colin, về ngoại hình lẫn tính cách, là minh chứng cụ thể cho sự tác động của khí trời. Nói đúng hơn, chính sự thay đổi về môi trường sống đã làm cựa quậy trong hai đứa trẻ những ý niệm mới mẻ mà căn biệt thự lắm tiền nhiều của chẳng thể đem đến. Thật vậy, khu vườn bí mật ấy là một liều thuốc màu nhiệm, từng rễ cây, ngọn cỏ đã say giấc nồng trong mười năm qua bằng cách nào đó đã làm dâng trào một cảm giác cuốn hút lạ kì. 

Nơi khu vườn bí mật ấy, cả hai đã cảm nhận được một sợi dây liên kết tuy vô hình nhưng chẳng thể bung rời: cả khu vườn, Mary và Colin đều khoác lên mình dáng vẻ của sự cô độc, những gam màu ảm đạm thiếu sinh khí phủ lên dung nhan của hai đứa bé mười tuổi, cũng như leo lắt trong từng ngõ ngách của khu vườn. Cả hai vì vậy mà kết thân với nhau, cùng nhen nhóm ở đối phương ngọn lửa le lói của sức sống để rồi dần dà, nó bùng lên như pháo hoa nở rộ giữa đêm tối âm u. 

Khu vườn bí mật

Nếu như thiên nhiên đến với Mary như một liều thuốc bổ và vitamin thì với Colin, nó lại là phương pháp trị liệu tâm bệnh nhiệm màu, như nhật báo The New York Times đã nói:

“Nếu đây là phép thuật, đó chính là phép thuật tốt lành”

Mary đã đưa Colin đến với vòng tay của mẹ thiên nhiên, và điều nhiệm màu đã bắt đầu len lỏi trong Colin qua từng thớ da thịt. Những ánh nắng nhảy nhót trên khuôn mặt đã từng trắng dã vì bệnh tật đã khiến gam màu tử thần biến tan. Với tâm hồn thuần khiết của mình, cả hai cùng nhau chăm sóc những mầm non xanh, xới lên mùi ấm áp của đất mẹ và thưởng thức những khóm hoa nở rộ vào xuân đến. Đáp lại tấm lòng ấy, Mẹ Thiên Nhiên đã chẳng ngần ngại mà ban cho những đứa trẻ cơ thể khỏe mạnh, trao cho Colin thứ niềm vui thuần túy mà bốn bức tường như căn nhà giam khóa lỏng ấy chẳng thể đem đến cho cậu, và giúp Mary cảm nhận được cảm giác bầu bạn hạnh phúc đến như thế nào.

“Chính là cái thời gian cậu đã tiêu phí vì bông hồng của cậu, cái thời gian ấy nó làm cho bông hồng đó trở nên quan trọng đến như thế.”   (Hoàng tử bé – Antoine de Saint-Exupéry)

Rõ ràng rằng, chúng ta chẳng thể cảm thụ được vẻ đẹp của thiên nhiên nếu chỉ đứng trên ban công và ngắm nhìn trời mây trong chốc lát. Có những thứ phải trải nghiệm mới thấy đáng trân quý, có tìm hiểu mới biết nên được nâng niu.

Thế nhưng, thiên nhiên không thể chữa lành tất cả. Có những nỗi đau chẳng bút nào tả xiết, đó là vết thương do cuộc sống thiên biến vạn hóa tạo ra. Có những vết cắt mãi chẳng thể lành, dù có bao nhiêu bạc vàng hay chiếc nắng xoa đắp. Chính lúc ấy, con người sẽ chữa lành cho con người.

Chẳng có gì gọi là “khoảng cách” đối với sức mạnh tình thương

Chẳng những truyền tải giá trị của thiên nhiên, tác giả còn mang đến một thông điệp mà có lẽ, trong guồng quay của cuộc sống xô bồ này, chúng ta đã bước quá vội vã mà bỏ quên lại đằng sau.

Cách nơi biệt thự to lớn chẳng đến mấy dặm là một gia đình nhỏ với mười mấy miệng ăn luôn xoay sở qua ngày bằng những luống rau mùa và hoa quả. Dù là đứa bé hay người lớn ngoài bốn mươi, năm mươi, họ vẫn lấy niềm vui và sự thõa mãn tinh thần làm mục đích của cuộc sống, với việc dạo chơi hằng ngày trên cánh đồng cùng những sinh vật trong tự nhiên, mà chẳng bao giờ ca thán về sự thiếu thốn của bản thân. 

“Dạo mẹ còn đi học, thầy giáo dạy môn địa lý bảo trái đất này có hình giống quả cam, và trước khi lên mười thì mẹ đã phát hiện ra rằng cả quả cam này không phải là không thuộc về ai. Không một ai được quyền sở hữu hơn cái phần của mình và cũng có những lúc dường như không có đủ các phần đề chia khắp lượt. Nhưng các con – không ai trong các con lại không nghĩ mình có toàn bộ quả cam, hoặc rồi sẽ nhận ra mình đã mắc sai lầm, hoặc không nhận ra được cho tới khi phải nhận những cú đấm nặng nề đúng không nào.”

Đó chính là lời răn dạy của bà mẹ “một nách nuôi đủ mười hai đứa con”. Một cách từ tốn và dịu dàng, bà không vác lên vai các con gánh nặng cơm áo gạo tiền mà ngược lại, mặc dù thiếu thốn trăm bề, bà muốn con của mình biết khi nào là đủ, và đâu là những thứ thuộc về mình.

Dù chẳng có gì trong tay ngoài một mái nhà gianh đơn sơ, nhưng chính thái độ sống của họ mới là điều khiến ông Craven giàu có kính nể bội phần, chứ không phải là việc họ sở hữu bao nhiêu thứ xa hoa được đong đo bằng tiền của.

Có những gia đình nghèo tiền, nghèo bạc, nhưng lại chan chứa tình yêu thương và sự ấm áp.

Có những con người tuy khoác lên mình bộ cánh chắp vá, nhưng luôn thường trực trên môi nụ cười và chứa đầy lồng ngực niềm tự hào về một cuộc sống giản đơn.

Trái lại , dù được sinh ra đã ngậm thìa vàng và dù thiên nhiên có giúp Mary và Colin khỏe mạnh đến bao nhiêu, thì chất chứa trong lòng hai đứa trẻ bất hạnh ấy vẫn là nỗi đau do chính những con người ruột thịt tạo ra: sự thiếu thốn tình thương của bậc cha mẹ. Chính người phụ nữ nơi mái nhà gianh ấy đã khỏa lấp lỗ hổng một cách nhẹ nhàng và chẳng gì có thể tuyệt vời hơn, dù bà ít xuất hiện trong truyện, dù chỉ là qua những lời nói và bức thư tay. Bà chẳng bị đau đáu với một ước mơ giàu sang xa xỉ mà luôn chú tâm vào hiện tại, vào những con người xung quanh bà và cần bà giúp đỡ.

Bà mẹ tuyệt với ấy đã chữa lành vết tâm thương, còn con trai Dickon của bà mang lại sự ấp áp của một thứ tình cảm giữa những đứa trẻ cùng trang lứa. Cậu trao cho họ niềm tin, sự lạc quan, làm rạo rực một cuộc sống mới mẻ đầy sinh khí.

“Nếu cô là một con chim hét tầm gửi chỉ cho tôi biết tổ ở đâu, cô có nghĩ tôi sẽ kể với ai không? Không đời nào, cô cùng sẽ được an toàn chẳng khác gì một con chim hét.”

Những con người ở căn biệt thự rộng lớn và mái nhà nhỏ bé đơn sơ vốn dĩ cách nhau bởi một cánh đồng hoang. Nhờ có những tâm hồn rộng mở, khoảng cách địa lý vẫn chỉ mãi là khoảng cách, nhưng con đường để hai khoảng trời đối lập ấy đến với nhau lại chẳng cách gì ngăn trở. Nói như trang báo VnExpress, đó chính là “Phép màu của trái tim biết yêu thương”.

Khu vườn bí mật

Lụi tàn và tái sinh

Đối với ai khác, đây có thể là một áng văn nhẹ nhàng mang hơi hướm màu nhiệm hóa , với những hoài niệm ùa về của một tuổi thơ náo nhiệt, với sự rung động như khi lần đầu được hít vào lồng ngực mùi mộc mạc của đất, hay hương thơm của hoa. Thế nhưng, dưới lăng kính của tôi, cuốn sách lại là sự cựa mình trỗi danh mãnh liệt của một khu đất chết, là sự tái sinh của xác thịt và sự bừng tỉnh của một tâm hồn luôn gào khóc ở nơi đầy ắp tiền của nhưng lại thiếu vắng tình thương.

Tất cả đều nhờ có phép màu giữa thực tại khắc nghiệt này.

“Dĩ nhiên, có rất nhiều Phép mầu trên thế gian này … nhưng người ta không rõ nó như thế nào và làm sao để tạo ra nó. Có lẽ thoạt tiên chỉ là nói rằng những điều tốt đẹp sắp xuất hiện, cho tới khi cậu làm cho nó xuất hiện….” (Colin).

Lời kết

Không phải chi có bà tiên và cây đũa phép mới hô biến ra những điều mầu nhiệm trong những câu chuyện cổ tích, bàn tay trần tục của loài người chúng ta cũng có thể làm điều tương tự cho cuộc sống của chính mình.

Giá trị mà nữ tác giả Frances Hodgson Burnett gửi gắm qua Khu vườn bí mật sẽ chẳng khi nào mai một, dù cho có trải qua bao nhiêu thế hệ mai sau, bởi chẳng ai dám nghĩ rằng thiên nhiên sẽ có ngày lụi tàn, và tình thương một ngày nào đó sẽ biến tan.

Bài viết chia sẻ từ Cộng tác viên Lê Thảo Nguyên

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: