Lắng Nghe Gió Hát – Khởi Đầu Hơi Thở Văn Chương Murakami

Lắng nghe gió hát Book Cover Lắng nghe gió hát
Haruki Murakami
Bùi Minh Thúy

Gập lại cuốn sách khi qua hai tiếng, tôi mò lại chút mảnh vá ký ức để dệt lại câu chuyện. Không có một cốt truyện rõ ràng, chỉ toàn là những mẩu tranh ghép nhỏ bé lưu dấu trên bước chân của "tôi"...

Những ngày hè rồi cũng trôi dần theo quy luật tự nhiên. Cảm xúc trong tôi sau khi đọc Lắng nghe gió hát phần nào đã lưu lại kỷ niệm thầm lặng ấy. Gập lại cuốn sách khi qua hai tiếng, tôi mò lại chút mảnh vá ký ức để dệt lại câu chuyện. Không có một cốt truyện rõ ràng, chỉ toàn là những mẩu tranh ghép nhỏ bé lưu dấu trên bước chân của “tôi”.
Lắng Nghe Gió Hát - Khởi Đầu Hơi Thở Văn Chương Murakami

Lắng nghe gió hát – Cơn gió thổi hồn văn chương hiện đại Nhật Bản

Mười tám ngày của mùa hè năm hai mươi tuổi, đối với “tôi” là một kỳ nghỉ hè không sự kiện. Bất chấp những tối uống tràn ở quán Jay’s Bar cùng cậu bạn mang tên Chuột hay mối quen tình cờ với cô gái ở cửa hàng đĩa hát, thành phố quê hương ven biển mùa hè chỉ còn là gió trong “tôi”. Những chuyện kể về gió, tiếng gió hát bên bờ biển, và cảm giác tuổi thanh xuân trôi qua như gió. Mười tám ngày ấy đã gói ghém cả quá khứ, hiện tại, tương lai cùng với hoang mang, mất mát, cô đơn…
Tôi mua Lắng nghe gió hát tại một nhà sách nhỏ, vào buổi trưa nắng chang xen lẫn với tiếng ve hợp xướng. Trước đó tôi tìm hiểu sách thì chớm ra sách nói rất ít về tình dục (nó là cuốn đầu tay), đồng thời tôi thấy nó khởi đầu cho những cuốn sách tiếp theo của Haruki Murakami. Tôi không tự đề mình là một Murakamian chân chính. Tôi đọc vài cuốn Phía Nam biên giới, Phía Tây mặt trời, Người tình Sputnik thì nỗi buồn đằng sau càng muốn làm tôi tìm hiểu nhiều hơn về cuốn đầu tay ông sáng tác như thế nào. Cảm nhận chung về nó là bộc lộ trực diện chất văn từ Haruki, nhưng được cái là không buồn đến nỗi khóc nhiều, chỉ đơn giản là làm tôi suy ngẫm lại, từng chút một.
Câu chuyện kể lại hành trình nhân vật “tôi” trong quãng thời gian cuối hè. Lối truyện âm thầm, kín đáo, như thể muốn khép lòng mình lại trong cơn gió mạnh. Các nhân vật hầu hết đều không tên thật, họ chỉ là những điểm sáng nhỏ bé trong dòng người tấp nập, xô bổ. Giống như không khí trên quán bar. Giữa dòng biển người mênh mông, các chi tiết trong truyện (máy hút bụi, mèo, đĩa hát, điếu thuốc, người con gái 17 tuổi, cái chết…) thêu dệt lại gợi sự liên tưởng kỳ diệu. Tôi cho đó là sự trùng hợp – chí ít, tôi nhận ra manh mối có thể dẫn dắt cho phần chuyện tiếp theo liên quan đến nó.
Mỗi trang sách đều được Haruki gửi gắm chi tiết trích trong những chuyện có thật. Từ các bài hát cổ điển của The Beach Boys, Beethoven, Glenn Gould… cho đến những gương mặt ưu danh như Derek Hartfield được đề cập đến thường xuyên. Được biết là Derek sống trong thời nước Mỹ hoàng kim kinh tế (đạo đức xuống cấp), nên nhà văn thất bại này trở thành đối tượng được đông đảo nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật chú ý. Lối văn của ông ảnh hưởng rất lớn đến văn phong Haruki, từ đó chúng ta lý giải được tại sao truyện man mác đượm buồn, những thứ tươi đẹp rồi chừng phai nhạt. Vô ích, nhưng để lại bạn đọc phải suy ngẫm lại điều gì đặc biệt đang ẩn sâu.
Hartfield được “tôi” nhận thấy là một nhà văn “vô ích”.
Nếu so với những nhà văn cùng thời như Hemingway hay Fitzgerald, tư thế chiến đấu của Hartfield tuyệt đối không hề thua kém. Chỉ tiếc một điều, cho đến tận cuối cùng, Hartfield đã không thể xác định rõ nét chân dung đối thủ mà mình phải chiến đấu. Rốt cuộc, “vô ích” là để chỉ điều này.
Một buổi sáng Chủ nhật đẹp trời tháng Sáu năm 1938, tay phải ôm bức chân dung Hitler, tay trái vẫn giương ô, Hartfield nhảy xuống từ tầng thượng toà Empire State.

Derek Hartfield là một trong những cơn gió nhỏ thổi ra những cơn gió lớn hơn trong cuộc đời “tôi”. Qua sự nghiệp sáng tác văn chương, Haruki tâm sự bộc bạch về khó khăn nan giải khi bắt đầu đặt bút lên viết. Nghệ thuật văn chương đâu chỉ là giải thoát con người khỏi xiềng xích. Nghệ thuật, đôi khi làm cho mỗi người cảm thấy lúng túng trước vòng xoáy vô định giữa ranh giới giản đơn-phức tạp, thật-giả. Chính điều đó góp phần tạo nên một quy luật cố định trong văn học: yếu tố thực và ảo đan xen vào nhau, vẽ ra kết thúc mở, dù thật hay giả thì vẫn để lại tâm tư cho người đọc.
Không phải ai cũng hào phóng ca ngợi về tác phẩm vĩ đại của mình. Bởi vì…
Thứ gọi là văn chương hoàn hảo không tồn tại. Giống như không tồn tại nỗi tuyệt vọng hoàn hảo.
Tôi nhẩm lại bảy lần câu nói này, và tôi đã hiểu ra một nghĩa bóng khác đằng sau nghĩa gốc của nó. Không đơn thuần chỉ nhấn mạnh lại rằng không có gì hoàn hảo. Trong thời kỳ văn học Nhật Bản khẳng định chỗ đứng của mình (từ năm 70 trở lên), giọng văn chính thống khắc sâu ý nghĩa của những bí ẩn.
Ví dụ như nỗi tuyệt vọng trước sự hoàn mỹ hoặc cái chết. Nỗi tuyệt vọng – hình như ai cũng biết rõ nhưng số người thấu hiểu chỉ đếm trên đầu ngón tay. Những nhân vật trong truyện hay đọc sách, nghe nhạc, chia sẻ tâm tư… Họ làm vậy để chứng tỏ sự đồng cảm của Haruki Murakami với tầng lớp người trẻ đang lạc lối. Họ bát lực vì nhiều chuyện, để rồi mang trên người những vết hằn tích của đau buồn đơn độc, trôi đi như cơn gió thoảng qua…

Lắng nghe gió hát – Khi tiếng gió lòng người cất khúc điệu vang

Gió thổi càng to, tiếng thét lòng người càng lớn. Các con chữ chuyển thể thành đoạn ghi lại âm thanh nơi mùa hè đến rồi đi.

Bức tranh mùa hè đã tô đậm nét chán ngắt khi nhân vật Chuột (bạn của “tôi”) nâng nấc uống chục lon bia. Đôi khi làm những thứ vô bổ như vậy vào lúc rảnh cũng hay.

“Tại sao cậu lại đọc sách?”

“Tại sao cậu lại uống bia?”

Tôi lần lượt bỏ một miếng cá ngừ ngâm dấm cùng xa lát rau vào miệng và hỏi lại như vậy mà không nhìn về phía Chuột. Chuột trầm ngâm suy tư một lúc lâu, thế rồi năm phút sau cũng chịu mở miệng.

“Cái hay của bia là ở chỗ tất cả sẽ ra hết bằng đường tiểu tiện. ‘One our first base double play’, không sót lại tý nào.”

Cũng đúng vào lúc xem một trận bóng chày, đó là cảm hứng để Haruki sáng tác Lắng nghe gió hát. Ông tranh thủ giờ rảnh để viết về những người phí giờ rỗi. Mỗi tiếng mỗi ngày là thời gian ông soạn thảo từng câu chữ trong đó. Đứa con tinh thần của ông là nhân vật Chuột – đối với tôi thì hắn lập dị, cũng say sưa sáng tạo một đoạn tiểu thuyết sau khi ngụm bia. Chuột được sinh ra trong gia đình giàu có nhưng thực tế rất ghét nhà giàu. Lý do hợp lý trên là vì họ muốn giàu có dựa đầu óc nhưng để duy trì nó thì chẳng cần. Và hắn đã từng đọc tác phẩm của một nữ nhà văn “tự xử” – từ đó hắn bắt đầu thực hiện ý tưởng viết truyện. Tôi muốn trích ra một đoạn của hắn mà tôi yêu thích nhất.
Như này thì sao? Tớ lên một con thuyền và nó bị đắm giữa Thái Bình Dương. Thế rồi tớ tóm được một cái phao và một mình lênh đênh trên biển đêm, ngắm nhìn bầu trời sao. Một đêm tĩnh lặng và tuyệt đẹp. Thế rồi phía bên kia có một cô gái trẻ cũng tóm được phao và bơi về phía tớ.
Tôi phải thừa nhận rằng đây chỉ là một đoạn truyện bình thường giản dị thôi. Mà tôi càng thấy hứng khởi khi đọc tiếp những trang tiếp theo vào lúc rảnh trước khi ăn tối. Từ đoạn trích gặp gỡ trên, có một cuộc mối quen giữa “tôi” và cô gái bị mất ngón tay út. Tôi thích đoạn này ở mức độ bình thường, bởi điều tôi lưu tâm nhất chính là ba người con gái qua đêm với anh nhân vật chính. Tiêu biểu nhất là cô gái thứ ba đang học khoa Pháp văn.
Người con gái thứ ba lên giường cùng tôi thường bảo cậu nhỏ của tôi là “lý do tồn tại của anh.”
Theo ghi chép lúc bấy giờ thì trong khoảng thời gian từ ngày 15 tháng Tám năm 1969 đến ngày 3 tháng Tư năm sau, tôi đã đi nghe giảng 358 lần, làm tình 54 lần, hút 6921 điếu thuốc.
Điều đáng nói ở đây là cô gái kia đã chết mà không một ai biết…
Vì lẽ đó, tôi được thông báo về cái chết của cô ấy khi tôi đang hút điếu thuốc thứ 6922.
Tôi chỉ có một tấm ảnh của cô ấy. Đằng sau tấm ảnh có ghi lại ngày, đó là tháng Tám năm 1963. Là năm Tổng thống Kennedy bị bắn vào đầu. Cô ấy ngồi trên triền đê cạnh bờ biển ở một nơi nào đó giống như khu nghỉ mát, và mỉm cười có phần gượng gạo.
Cái chết trong truyện Haruki khó nói nên lời, ngay cả trước mắt thì người nhìn vẫn không thể hiểu được cái gì tụ nén lại để làm nạn nhân phải chọn cách kết liễu đời mình. Nhân vật trong truyện mang trong mình cái chết thương tâm tận đáy tâm hồn. Thế nên, không gì có thể cứu người ấy khỏi sợi dây thừng treo lơ lửng đó.
Mỗi nhân vật được ví như một hạt cát giữa bãi sa mạc. Mọi thứ còn lại đều là sa mạc hết. Những gì tôi thấy trong truyện đều là hư vô trống rỗng chứa đựng một sức sống lạ kỳ. Một thứ lạ làm cho con người sống như thể vui khi chết. Nó là gì?

Khát vọng sống khi lưu lạc trên sao Hỏa chăng?

Hartfield từng tạo ra một kiệt tác lớn – bộ truyện Đứa trẻ mạo hiểm Vold. Một kiệt tác gây tranh cãi lớn. Và toàn cảnh nhân vật Vold chẳng khác nhiều nhân vật “tôi” là bao.
Vold đã chết ba lần, giết năm ngàn quân địch, ngủ với ba trăm bảy nhăm người đàn bà bao gồm cả người sao Hỏa.
Các nhà văn Nhật khéo léo lấy yếu tố kỳ ảo để miêu tả nhân vật chính. Nhân vật Hajime (Nắp biển) được Banana Yoshimoto tái hiện dung nhan khác thường qua diện mạo đặc biệt của các vị thần, thì Vold được coi là một dạng biến thể khác của anh nhân vật chính – phóng khoáng, trầm tĩnh. Đồng thời, những chi tiết từ các tác phẩm nghệ thuật làm cho người đọc không ngừng tò mò đến tìm hiểu lạ kỳ.
Hartfield nói rất đúng một điều khi phỏng vấn với nhà báo, “Thế tiểu thuyết mà toàn những chuyện ai cũng biết, thử hỏi có ý nghĩa gì?”. Công nhận là trong quá trình viết văn, điều khó nhất là cố gắng sáng tạo ra một câu chữ của riêng mình. Chắc chắn Hartfield đấu tranh với quãng thời gian “vô ích” kia nên ông mới nói ra một chân lý khiến ai cũng phải ngộ. Viết văn dĩ nhiên không mang bước ngoặt gì lớn, nhưng nó là một cuộc vật lộn ý nghĩa sinh tồn với chính mình.

Phải chăng, con người khó có thể chiến thắng được cuộc chiến đó sao?

Mỗi nhân vật trong truyện, như tôi khẳng định từ đầu, họ giống những hạt cát. Lúc sống thì không được ai nhớ tới hoặc trân trọng, cho nên cái chết ập tới thì chẳng ai xôn xao mà bàn tán quan tâm. Mỗi hạt cát đều làm nên từng mảnh ghép của bức tranh sa mạc cằn cỗi cả sự sống thiên nhiên lẫn sự sống con người. Tôi cảm thấy mình như đã chứng kiến mình chết đi nhẹ nhàng. Nhưng đằng sau đó là cả một con đường dài lê thê phía trước, khép lại toàn bộ hy vọng sống vào trong cái nhắm mắt buông xuôi.

Lắng nghe gió hát – Lời kết thúc cuối cùng

Lắng nghe gió hát thuật lại khởi điểm kết thúc của Derek Hartfield – sau cái chết ở Empire State, không một ai đoái hoài đến. Với những người lần đầu đọc sách chắc chắn sẽ thấy kỳ quặc và cho rằng ông ấy thật dở hơi. Nhưng không phải vậy. Là vì họ quá mệt mỏi để tự vươn lên mà sống. Nếu họ còn sống, thì họ cũng chỉ coi đó là lý do để tồn tại. Văn chương của Haruki hiếm thấy dấu vết nhịp sống thực sự. Hoặc là phải làm cho người khác đau khổ thì người kia mới tiếp tục đi lên. Đời là thế.

Nếu các bạn ưa chuộng Haruki vì nét đặc biệt trong lối văn thân quen ấy, tôi khuyến khích các bạn hãy đọc Lắng nghe gió hát. Nếu bạn là một người quá đỗi xúc động, thì đây là lựa chọn cần được cân nhắc. Dẫu sao, truyện đều có kết thúc mở. Tôi tin rằng, các bạn vượt qua nỗi đau tâm hồn sau sự ra đi của những kỷ niệm, những người mà bạn mến thương. Không cần phải nén khóc, hãy cứ khóc, vì cái chết là một phần đối nghịch trong thực tại cuộc sống rồi. Đừng để thứ quý giá mình có rơi vào hố sâu của dĩ vãng. Tôi mong các bạn cứng cáp hơn, rắn rỏi hơn ngay sau khi lắng nghe tiếng lòng của những người trẻ.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: