Người Thầy – Hồi Ức Của Một Nhà Giáo Mỹ – Thế Nào Là Giáo Dục ?

Người Thầy là một cuốn sách đặc biệt của Frank McCourt. Cuốn sách được viết bằng hồi ức của một thầy giáo gắn bó với nghề dạy học 30 năm. Đó là câu chuyện về nền giáo dục ở nước Mỹ. Đó là câu chuyện về con đường vạn dặm để trở thành nhà giáo. Nhưng đó không phải là cuốn sách của những thuyết lí, của những chuẩn mực mang tính mô phạm. Frank McCourt chỉ muốn nói:

“Lớp học là bãi chiến trường hay sân chơi của anh. Anh là nhà giáo chiến sĩ”.

Tôi đã gặp cuốn sách này khi vừa chập chững bước vào nghề. Tôi vẫn nhớ hồi đó, mình rơi vào khủng hoảng. Năm đầu tiên đi dạy, năm đầu tiên chủ nhiệm 40 học sinh nam, năm đầu tiên tôi thường xuyên rơi vào tình trạng bất lực và đơn độc ngay trong chính lớp học của mình…và cuốn sách này đến với tôi vào giữa khoảng thời gian ấy. Tôi đã đọc nó ngấu nghiến, vừa đọc vừa khóc, vừa đọc vừa thấm, vừa đọc vừa thấy hạnh phúc vì mình đã trả lời được câu hỏi: Tôi đã chọn đúng nghề chưa? Cuốn sách và bọn trẻ đã cho tôi một câu trả lời thực thụ. Và cho đến bây giờ, tôi vẫn luôn đinh ninh:

Mỗi nghề có một lời ru

Dở hay tôi cũng chọn ru khúc này

Tôi quyết tâm trở thành một cô giáo đúng nghĩa.

“NGƯỜI THẦY” – Tôi gặp lại chính mình ngày đó.

Đầu tiên, cuốn sách đánh trúng tâm lí của một giáo viên vừa mới ra trường như tôi. Đó là sự lo lắng, hồi hộp trước lũ học trò nghịch ngợm, sự bị động trước các tình huống, sự tinh ranh một cách thái quá của học trò. Tôi hiểu ra rằng tôi không có gì trong tay cả.

“Các giáo sư về sư phạm ở Đại học New York chưa hệ dạy chúng tôi cách giải quyết tình huống ném bánh mì. Họ giảng về lí thuyết và triết lí của giáo dục, về các mệnh lệnh đạo đức và luân lý, về sự tất yếu phải giải quyết đứa trẻ tổng thể, một cấu trúc hình thức, xin vui lòng, về những nhu cầu cảm thấy được của đứa trẻ, nhưng không hề giảng về những tình huống khó xử trong lớp học”.

Và thế là giáo viên phải căng mình ra để “chiến đấu” và “thuần phục” lũ trẻ của mình.

“Lũ nhóc sẽ khiến tóc thầy bạc trước tuổi 30 cho mà xem.”

Tôi gặp lại chính mình trong những trang viết của Mccourt. Đó là cảm giác bất lực khi không biết mình sẽ phải dạy như thế nào với bọn trẻ hoàn toàn không hề để tâm đến bài học. Chúng biết cách khai thác giáo viên, chúng biết  cách câu giờ, chúng luôn biết thầy sẽ định nói gì…

Và thậm chí, tôi không tìm được tiếng nói chung với phụ huynh. Chúng tôi bất đồng quan điểm khi giáo dục một đứa trẻ và thậm chí họ phủ nhận phương pháp giáo dục của tôi.

Có những thời điểm, tôi muốn bỏ nghề. Muốn bỏ, thực sự là thế. Giống như người thầy trong con đường vạn dặm để trở thành nhà giáo. “Có những ngày tôi chỉ muốn đi ra khỏi đây, sập mạnh cửa sau lưng, nói với ông hiệu trưởng muốn nhét việc dạy học của tôi vào đâu thì nhét…”.

Và chính tôi cũng đã từng chứng kiến cảnh phụ huynh dúi con vào tường, tát tới tấp khi trò vi phạm và giáo viên báo về nhà cho phụ huynh.

Bấy nhiêu đó khiến tôi thực sự nản trí và muốn bỏ con đường mà mình theo đuổi. Nhưng, cũng như người thầy ấy, cuối cùng tôi cũng cảm nhận được  hạnh phúc trên hành trình của mình. Như thế nào? Đó là khi “Học sinh biết ta yêu quý chúng và chúng cũng yêu quý ta.

Đôi khi chúng bảo ta rằng đó là một bài học khá hay và ta sướng như mở cờ trong bụng. Điều đó làm cho ta thêm năng lực và ta thật muốn ca hát trên đường về nhà”. Đó là khi ta trở thành “thần tượng” của một đứa trẻ nào đó, là nơi mà chúng có thể gửi gắm tất cả tin yêu…Từ những chắt chiu hạnh phúc của một người thầy trên trang viết, tôi lại có thêm động lực và biết cách nâng niu hạnh phúc của mình!

Và tôi cũng có thể nói:

“Tôi không muốn làm hiệu trưởng, tôi chỉ muốn dạy học”

Vì sao ư? Vì khi dạy học tôi mới thực sự là một người Thầy. Tôi được ở bên học trò, tôi được bước chân vào thế giới của chúng. Ở đó có cả nỗi đau, có cả hạnh phúc, có tất cả… Tôi có thể biến lớp học của mình thành một pháo đài riêng, ở đó tôi và bọn học trò nghịch ngợm ấy có thể học, có thể chơi, có thể ca hát, có thể học hành…Tôi nhận ra niềm hạnh phúc như chính niềm hạnh phúc mà người thầy kia trải qua. Điều đó quả thực thú vị!

“NGƯỜI THẦY” – ĐI NGƯỢC LỐI DẠY CŨ

“Cái cần vân động là tâm hồn.”

Công việc của người Thầy không phải chỉ dạy kiến thức. Một giáo viên dạy Văn không chỉ đi phân tích nội dung, nghệ thuật của một tác phẩm văn học, để các con chữ nhảy múa trên giấy mà không tác động gì đến học trò của mình. Người thầy ấy phải ‘vận động tâm hồn” bọn trẻ, có nghĩa là phải để chúng cảm nhận được chiếm lĩnh kiến thức bằng trái tim của mình, phải thấu hiểu và cảm thông với chúng và dạy chúng cách yêu thương, …Điều ấy có nghĩa là người thầy phải nhập nhiều vai trong lớp học:

Anh thủ đủ mọi vai, là ông bốc xếp, thầy rabbi (giáo sĩ Do Thái), là cái vai cho học sinh gục đầu vào khóc, nhà mô phạm nghiêm khắc, ca sĩ, học giả xoàng, thầy ký, trọng tài, gã hề, ông cố vấn, người giám sát ăn mặc, người xoát vé xe, người biện hộ, triết gia, kẻ đồng lõa, vũ công clacket, chính trị gia, bác sĩ trị liệu, gã điên, cảnh sát giao thông, mục sư, mẹ – cha – anh – chị – cô – chú, nhân viên kế toán, nhà phê bình, nhà tâm lý, chiếc phao cấp cứu…”

Tôi hiểu rằng, người thầy có mặt ở trường không phải chỉ để dạy chữ mà điều cốt lõi là “thuần hóa” bọn trẻ, bước chân được vào “vùng cấm địa” của chúng để hòa nhập với chúng, để hiểu chúng và để yêu thương chúng nhiều hơn. Thế đấy, câu chuyện bước vào nghề của tôi cũng tuần tự như thế!

“Tôi hiểu rằng thầy trò phải đoàn kết trước các phụ huynh, ban giám hiệu và thế giới nói chung”

Điều đó luôn đúng. Tôi đã tình nguyện đứng về bọn trẻ để dìu dắt chúng. Tôi đứng về phe chúng để cảm hóa chúng. Thực chất, trẻ con là một thế giới vô cùng thú vị. Và trẻ con cũng là một thế giới vô cùng phức tạp. Làm thế nào để bước chân vào thế giới của chúng? Làm thế nào để chúng hiểu rằng “chúng ta là một”. Tất nhiên, chỉ có một điều duy nhất là “đoàn kết trước các phụ huynh, ban giám hiệu và thế giới nói chung”. Điều ấy có nghĩa là gì? Là người thầy phải tạo được niềm tin ở bọn trẻ, phải tạo được sợi dây vô hình kết chặt thầy và trò. Điều đó quả không dễ, nhưng hãy tin chúng ta sẽ làm được, nếu ta yêu thương và trở thành một chỗ dựa tinh thần tuyệt vời cho bọn trẻ. Và Nếu thầy không tự giải quyết nổi thì đừng nên làm thầy giáo, mà hãy làm phu quét đường hay nhặt rác”.

“Còn thầy giáo chẳng có cái gì hết ngoài cái miệng. Nếu anh không học mà yêu lấy nghề thì đời anh sẽ khốn khổ thôi”.

Thì chắc chắn là thế. Bởi công việc của anh xoay quanh trường lớp ấy, sách vở ấy, tri thức ấy…Những bài tập chất như núi, những con chữ của học trò cứ lổm ngổm bò trong đầu anh. Bọn học trò rồi thì sẽ “tốt nghiệp, trưởng thành, đi làm và thăng tiến”. Còn anh thì sẽ có lúc phát phiền vì vòng tròn lặp lại. Và thế là, anh chỉ có một lựa chọn duy nhất – đó là yêu lấy nghề. Tối thấy điều ấy quả là một điều thú vị. Bởi suy cho cùng, cũng chỉ có tình yêu mới giữ ta ở lại với nghề một cách trọn vẹn nhất.

“Kể chuyện cũng là dạy học”

Tại sao lại cứ phải thao giảng thuyết lí. Tại sao lại cứ bắt bọn trẻ phải căng mình ra bởi những lí thuyết xám xịt. Tại sao cứ bắt chúng rơi vào những cơn buồn ngủ miên man… Người Thầy giúp tôi hình dung phương pháp dạy học của mình: “Kể chuyện cũng là dạy học”. Những câu chuyện ấy lôi cuốn bọn trẻ. Những câu chuyện giúp không khí lớp học hưng phấn hơn. Và có những câu chuyện đã đi sâu vào tiềm thức của chúng. Tất nhiên, đó không phải là những câu chuyện vu vơ.

Tất nhiên, càng không phải là những câu chuyện nhàm chán. Vây làm thế nào? Chúng ta có thể chọn lọc, chọn lọc những câu chuyện mang thông điệp đến bài giảng của mình. Bởi nói như Mccourt : “Một thầy giáo giỏi luôn liên hệ bài giảng với cuộc sống thực tế ngoài đời.”

Bắt đầu từ phương pháp ấy, người thầy đã tìm ra hướng đi riêng cho những đứa học trò của mình. Một loạt các phương pháp dạy học mới mẻ được chiêm nghiệm từ chính cách dạy của người thầy như: dạy học nêu vấn đề, tạo tình huống, liên hệ thực tế…

Điều quan trọng nhất, thầy luôn đủ tinh tế để nhận ra cảm xúc của học trò, thầy luôn tạo ra một năng lực tích cực để những học trò bị cuốn theo. Thầy đã phá cách mọi khuôn khổ để biến lớp học tù túng thành thế giới của những sáng tạo… Thầy đã đi ngược lại với lối giáo dục cũ, chống lại sự cưỡng bức trong giáo dục. Thầy đã chống lại lối dạy học truyền thống khô khan và lạnh lùng của đồng nghiệp, cấp trên. Thầy đã tìm ra con đường đi riêng của mình, khơi dậy sự sáng tạo nơi giang sơn – lớp học của mình.

Thật tuyệt vời với hình ảnh người thầy tỉ mỉ phân loại những lá thư xin lỗi, một người thầy dám biến giờ giảng của mình thành một nơi nghiên cứu nghệ thuật viết “thư xin lỗi”. Đem cả sách nấu ăn trong giờ học sáng tác…và người thầy ấy đã phát hiện khả năng thiên bẩm của những đứa học trò.

Tôi học được gì? Chúng ta chỉ có thể là thầy nếu có tình yêu.

“NGƯỜI THẦY” – CÂU TRẢ LỜI ĐÚNG ĐẮN

Cuốn sách kết thúc bằng câu chuyện của thầy Frank McCourt với một cô giáo trẻ. Khi cô giáo xin lời khuyên, người thầy đã trả lời một cách chân thành:

“Cô hãy tìm điều gì mình thích mà làm. Nói gọn là như thế. 

“Lớp học là một nơi đầy bi tráng. Cô sẽ không bao giờ biết cô đã làm được gì hay ảnh hưởng được gì cho hàng trăm đứa học trò đến rồi đi. Cô thấy chúng rời lớp học: mơ màng, buồn tẻ, giễu cợt, trầm trồ, cười nói, hoang mang. Sau vài năm, con người cô sẽ tự phát triển một thứ ăng-ten. Cô có thể biết mình sẽ gần gũi được chúng hay khiến chúng xa cách. Đó là sự giao cảm, là  tâm lí, là bản năng của loài thú. Cô và đám trẻ cùng chung số phận, hễ còn muốn làm nhà giáo thì cô không chạy đâu cho thoát…Cô hãy tìm ra điều mình thích mà làm!”

Điều mà mình thích ấy ư? Đọc Người Thầy chúng ta sẽ có một câu trả lời rõ ràng nhất.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: