Nỗi Buồn Chiến Tranh (Bảo Ninh) – Sự Trói Buộc Của Dĩ Vãng!

Âm vang của quá khứ, của những tháng ngày đã qua luôn âm thầm, lặng lẽ khiến tâm hồn mỗi người từng lúc một hoặc hạnh phúc, hoặc nhói đau và cũng có khi khiến chúng ta phải ngưng lặng trong một quãng thời gian dài. Hồi ức bao giờ cũng là như vậy! Đã từng có không ít trang văn ký thác nỗi ám ảnh của người lính về cuộc chiến tranh khốc liệt, ngay cả khi họ đang hòa nhịp với cuộc sống mới, đặt chân vào thời đại mới. Một tác phẩm để đời của Bảo Ninh, một cuốn tiểu thuyết được coi là thước phim ngắn về cuộc đời người lính sẽ giúp bạn hiểu rõ điều ấy.

Nỗi buồn chiến tranh hay nói một cách đơn giản hơn, dễ hiểu hơn: Nỗi buồn của người lính thời hậu chiến. Từng cảm xúc, từng trang văn chẳng khác nào luồng điện khiến người đọc phải xao xuyến, xúc động, thậm chí là ghê rợn, đớn đau. Quá khứ và quá khứ của quá khứ, đó là điều Bảo Ninh hướng đến. Nét đặc biệt tạo nên sức hút của cuốn tiểu thuyết nằm ở đâu? Và vì sao cuốn sách lại hay đến mức xuất sắc như thế? Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu!

NGHỀ VĂN CHƯƠNG

Mở đầu cuốn tiểu thuyết là những chia sẻ rất thực của Bảo Ninh về nghề văn viết- sự thách thức bởi ngẫm nghĩ, giá trị nhân sinh đúc kết từ nhân tình thế thái. Nhà văn thuật lại một cách ngắn gọn con đường đến với văn chương từ những cuốn sách đầu tiên mà chính tác giả đọc, và cả cuốn truyện đầu tay chính tác giả đã dày công sáng tác. Đó là cột mốc quan trọng đánh dấu con đường bước vào nghiệp văn chương.

Công việc sáng tác ấy với tác giả là niềm vui giản đơn, là sự kỳ thú, khao khát muốn truyền tải những lẽ đời đáng sống đến độc giả. Lời chia sẻ tuy rất ngắn gọn nhưng lại vô cùng sâu sắc đó đủ để chứng minh tác giả đam mê văn chương đến nhường nào.

“Sự thực thì văn chương là một nghề nghiệp (nhất là viết văn xuôi), và cũng như mọi nghề nghiệp khác trong cuộc sinh nhai của con người, nghề viết văn có những buồn khổ, phiền lụy, thất bại, những sự kỳ quặc và vô nghĩa lý nhưng cũng vô vàn những niềm vui, những sự thú vị, những thành công và những hữu ích kiểu của nó.”

TIẾNG GỌI MAN RỢN THÔI THÚC NGƯỜI LÍNH TRỞ VỀ QUÁ KHỨ

Chiến tranh đã qua đi, hòa bình được lập lại, nhưng nỗi ám ảnh của người lính về năm tháng chiến đấu gian khổ, khốc liệt chưa bao giờ là chấm dứt hoàn toàn, nó vẫn âm ỉ, lặng lẽ chờ thời cơ để thức tỉnh. Những kí ức ấy chỉ tạm thời lụt chìm xuống, và từ từ lấn dần lên cho đến khi chiếm lĩnh cả tâm hồn và thể xác con người. Hồi ức đau thương nào có khác con thuyền bơi ngược dòng sông không ngừng đẩy lùi về dĩ vãng. Và đến khi nó sa vào dòng thác khứ hồi, kí ức ấy càng rõ nét, rõ một cách đau đớn thấu tận tâm can.

Không một lời giới thiệu mà thay vào đó miêu tả trực tiếp khung cảnh mùa khô đầu tiên sau chiến tranh với miền hậu cứ phía Bắc, nổi bật trong bức tranh ảm đạm ấy là nhân vật Kiên- một trong những người lính may mắn sống sót trong cuộc chiến tranh ác liệt. Trở về với mảnh đất hòa bình, Kiên cùng đồng đội đi tìm hài cốt sĩ tử đã bất chấp hi sinh tính mạng để bảo vệ tổ quốc. Dưới làn mưa mỏng dịu êm, anh thiếp ngủ đi.

Khí hậu, cảnh vật, dòng thời gian nơi đây chẳng khác nào một đêm tối mịt mờ lạnh lẽo, âm thầm đâu đó một tiếng vọng, một tiếng kêu thảm thiết từ một nơi nào đó trong miền kí ức xa xăm. Thứ âm thanh mơ hồ ghê rợn ấy kéo Kiên về với những năm tháng khi anh còn là lính trinh sát trực tiếp tham gia chiến đấu, những ngày khổ đau, ngậm ngùi cay đắng nhưng cũng chất chứa niềm hạnh phúc giản đơn từ những giá trị tinh thần cao đẹp. Tất cả cứ từng lúc, từng lúc một hiện về, đây có lẽ là thời cơ thích hợp nhất để dòng thác kí ức ấy thức tỉnh. Và, cũng chính lúc này, bạn đọc chính thức được đặt chân vào Thế giới nội tâm của nhân vật Kiên– nơi diễn ra cuộc chiến giằng xé tâm can chưa bao giờ đến hồi kết.

NỖI BUỒN CHIẾN TRANH – KÍ ỨC ĐAU BUỒN

Vì sao nhắc đến hai từ chiến tranh, con người ta lại đau buồn và ghê rợn đến thế? Bạn đã từng nghĩ về điều này chưa? Phải chăng vì sự tàn phá khủng khiếp của nó đến muôn loài? Hay là những câu chuyện chưa bao giờ được đưa ra ánh sáng, những cuộc đời bi thảm buộc phải gắn liền với cuộc chiến phi nghĩa? Chắn chắn nỗi ám ảnh ấy không thể thiếu đi được những cái chết đau đớn, sự hi sinh bất đắc dĩ của những con người khát khao sống một cách cháy bỏng.

Nỗi buồn chiến tranh không phải là cuốn tiểu thuyết kể về những chiến công cao cả, hay những đấng anh hùng áo vải làm rạng danh đất nước. Cuốn sách không tập trung kể lại một cách khái quát như thế mà thay vào đó là đi sâu vào diễn biến nỗi tâm của nhân vật. Cánh cửa nối liền với miền ký ức ấy không phải cái gì cao xa mà lại chính là những cái chết. Có lẽ, việc chứng kiến nhiều cảnh tượng máu me, sự ra đi đột ngột đã hằn vào tâm hồn Kiên nhiều vết thương lòng của thời chinh chiến.

Bước chân vào cuộc chiến tàn bạo, khi sợi dây nối liền ranh giới giữa sự sống và cái chết lại vô cùng mỏng manh, quy luật một chết một còn là điều dễ hiểu. Là lính trinh sát của tiểu đoàn 27, Kiên coi những cái chết ấy là một điều rất đỗi bình thường, và dường như anh còn bị cuốn vào thú vui tàn bạo ấy. Nhưng, cho đến bây giờ, khi bước chân vào thời đại hòa bình, những kí ức đó lại trỗi dậy, cảm giác buồn miên man, nỗi ghê rợn khó tả đang dần bao trùm khắp tâm hồn anh.

Năm ấy, Kiên tận mắt chứng kiến cảnh tiểu đoàn trưởng tự sát, sự ra đi của đồng đội, của những cô gái giao liên xinh đẹp, và cái chết đau đớn của người con gái anh yêu. Dòng thời gian ngưng bặt, hiện tại- quá khứ, thực- ảo đan xen tạo nên sóng không gian và thời gian chẳng khác nào chuyến tàu tốc hành quay ngược về quá khứ. Trên chuyến tàu ấy, anh được gặp lại chính mình, được nhìn ngắm lại cô gái anh yêu, hồi tưởng quãng thời gian vui sướng cùng đồng đội. Đó là những kỉ niệm tươi đẹp nhưng lại xót xa đến vô ngần.

Nỗi ám ảnh dâng cao đến đỉnh điểm khi anh nhớ lại những lần đã trực tiếp tước đoạt đi mạng sống của con người dưới đôi bàn tay nhuốm đầy máu, khẩu súng AK bắn liên hồi. Có lẽ, sự ra đi của những người Kiên yêu thương nhất đã biến tội ác tày trời ấy thành thú vui bạo tàn giữa khói lửa mịt mù của chiến tranh. Anh nhớ lại xác chết của những tên lính Mỹ và cả nữ cảnh sát tại sân bay Tân Sơn Nhất mà anh đã kết liễu một cách quá man rợn. Máu tung xối, xác người la liệt, nỗi buồn, nước mắt, tất cả kết đọng lại thành khối ký ức đau buồn không điểm dừng, nỗi ghê rợn không lối thoát.

“Nỗi buồn chiến tranh trong lòng người lính có cái gì tựa như nỗi buồn của tình yêu, như nỗi nhớ nhung quê nhà, như biển sầu lúc chiều buông trên bến sông bát ngát. Nghĩa là buồn, là nhớ, là niềm đau êm dịu, có thể làm người ta bay bổng lên trong thời gian quá khứ, tuy nhiên với điều kiện không được dừng nỗi buồn chiến trận tại một điểm nào, một sự việc nào, một con người nào, bởi vì khi dừng lại thì không còn là nỗi buồn nữa mà là sự xé đau trong lòng, và đừng có nhớ chạm tới những cái chết.”

TÌNH ĐỒNG ĐỘI CAO CẢ GIỮA KHÓI LỬA CHIẾN TRANH

Tưởng rằng nơi chiến trường ác liệt chỉ có bom đạn, máu và xác chết, nhưng không, bạn đọc vẫn thấy ngời sáng trong cuốn tiểu thuyết tình đồng đội cao đẹp– thứ tình cảm chỉ có ở người lính. Những năm chiến đấu gian khổ, ác liệt như thế cũng nhờ có tình anh em gần xa khắp mọi miền đất nước mà tâm hồn người lính cũng được an ủi phần nào.

Trong ký ức của Kiên luôn luôn hiện rõ hình ảnh những người bạn thân thương trong tiểu đoàn 27. Hầu hết trong số họ đều đã đi về Thế giới bên kia, chỉ còn lại một vài người may mắn sống sót, may mắn được chứng kiến ánh sáng hòa bình. Từng cung bậc cảm xúc, từng kỉ niệm gắn bó với đồng đội khi còn là lính trinh sát ở miền hậu cứ phía Bắc luôn in dấu trong tâm trí anh như ngụm nước mát giải tỏa âu lo giữa bộn bề cuộc sống. Nỗi buồn của người lính thời hậu chiến vì thế cũng giảm bớt đi được phần nào.

Những người lính với tình cảm cao đẹp “sống chết có nhau” ấy cũng chỉ là con người bình thường, thèm khát tự do, mong muốn tìm được tình yêu đích thực. Nhưng, tình cảm riêng ấy bị dập tắt hoàn toàn khi họ bước chân vào cuộc chiến tàn khốc. Niềm mong mỏi ấy vẫn thường trực trong tâm trí họ. Họ muốn thoát li khỏi hiện thực đau buồn ấy, muốn say sưa lạc vào thế giới họ ao ước. Mỗi người một kiểu theo ước muốn riêng. Bông hồng ma là thứ ma túy kì diệu giúp người lính thỏa mãn khao khát của mình, đưa họ vào trạng thái mụ mẫm không bao giờ muốn tỉnh giấc.

Cùng với thời kì bài bạc và hút xách ấy còn có đầy rẫy những lời đồn đại ma quái về linh hồn người lính đã khuất. Tiếng gào rú man dại, những bài ca hão huyền trong hang động tối om, mùi máu tanh kinh người từ “con quái vật” ấy, tất cả những thứ đó đủ để khiến bạn đọc kinh hãi, khiếp sợ. Vô khối sự hão huyền mà người lính đã tai nghe mắt thấy đó là điềm gở cảnh báo sắp đến một thời tai họa, thảm khốc, đẫm máu.

Tình cảm anh em sâu đậm là thế, nhưng rồi cuối cùng… họ cũng phải chia li. Từng người từng người một hoặc bị giết hoặc tự kết liễu chính mình, để rồi còn lại đây một mình Kiên với nỗi buồn, sự cô độc. Còn đâu những ngày tháng yên vui, còn lại gì sau cuộc chiến khốc liệt. Chiến tranh là thế! Mất mát, hi sinh, chia li, đau buồn đủ điều. Nỗi đau vĩnh biệt đồng đội vẫn ám ảnh Kiên cho tới tận bây giờ. Và, đó cũng chính là sợi dây trói buộc anh với quá khứ, với kỉ niệm đã qua. Nỗi buồn đau chiến tranh cứ dằng dặc, lẳng lặng âm thầm đeo bám tâm hồn Kiên.

“Dưới lòng sâu đất ấm của đại ngàn họ chung nhau một số phận. Không có người vinh kẻ nhục không người hùng kẻ nhát, không có người đáng sống và kẻ đáng chết. Chỉ người tên tuổi còn đó, người thì thời gian đã xóa mất rồi, và người thì còn chút xương, người chỉ đọng chút bùn lỏng.”

NÉT ĐẸP TÌNH YÊU TRONG TÂM HỒN NGƯỜI LÍNH

Chiến tranh ác liệt là thế nhưng đâu thể lên ngôi và chiếm đoạt được những giá trị cao đẹp. Nơi khói lửa nghi ngút từ bom đạn, vũ khí kia vẫn lóe lên những tia sáng ấm áp mà đớn đau vô ngần về thứ tình cảm tươi đẹp nhất, hạnh phúc nhất, chân thành nhất- tình yêu. Dưới ngòi bút tài ba của Bảo Ninh, bạn đọc không chỉ hiểu mà còn thấu được ý nghĩa của câu nói: yêu nhưng không đến được với nhau.

Trong dòng kí ức của Kiên, những cô gái anh yêu hiện lên với cảm xúc, với vai trò riêng biệt. Rời xa mái ấm tình thương để đến cõi không cửa, không nhà, chỉ có hi sinh và chết chóc, đó là sự tổn hại lớn về mặt tinh thần với người lính. Sự trống trải trong tâm hồn, nỗi đớn đau ẩn sâu sau vẻ ngoài kiên cường bất khuất ấy chỉ được bồi đắp lại bằng thứ tình yêu cao đẹp.

Giữa không gian bao la mà chật hẹp, giữa sự hỗn loạn đan xen giữa quá khứ- hiện tại, Kiên nhớ về từng người con gái mà anh đã yêu trước khi chiến tranh nổ ra và trong thời kì chiến đấu. Họ là sợi dây gắn kết anh với khứ hồi, với sự ngưng đọng của thời gian.

Trong tất cả các mối tình ấy, bạn đọc sẽ không khỏi bị choáng ngợp trước thứ tình yêu trong sáng, đằm thắm của Kiên với Phương – mối tình đầu của anh. Tình cảm của họ đẹp như mơ, chẳng khác nào truyện cổ tích đời thực. Nhưng, điều đó chỉ đúng trước khi ngòi nổ của chiến tranh bùng phát.

Cùng nhau lớn lên, cùng nhau gắn bó từ thưở còn thơ, và họ đã yêu nhau. Họ yêu nhau một cách quá đỗi chân thành, vượt lên trên cả sự ham muốn thể xác. Và rồi, trên chuyến tàu năm ấy, khi sự trong trắng của Phương bị vấy bẩn cũng là lúc bức tường của xấu hổ, tủi nhục hiện lên ngăn cách họ không đến được với nhau. Dẫu biết vậy, họ vẫn hướng đến tình yêu của mình một cách âm thầm, lặng lẽ.

Kiên thường nhớ đến Phương, nhớ đến vẻ đẹp trong sáng những với kỉ niệm êm đềm. Kí ức ấy cay đắng, đớn đau mà lại vô cùng ngọt ngào, đẹp đẽ. Sợi dây tình yêu gắn kết hai người đã cho họ gặp lại nhau sau khi chiến tranh hoàn toàn chấm dứt. Nhưng, sự thật thì lại đắng lòng, cuối cùng, Kiên và Phương vẫn không đến được với nhau.

Và ngay cả những gì còn lại của một tình thương yêu chan chứa bao năm qua cũng chỉ còn một cách bộc lộ bằng sự im lặng, bằng việc cho nhau được yên.”

KHÉP LẠI TRANG SÁCH CUỐI CÙNG, BẠN ĐỌC CHỢT NHẬN RA DƯ ÂM MANG TÊN “NỖI BUỒN CHIẾN TRANH”

Nỗi buồn chiến tranh – nỗi buồn người lính thời hậu chiến, nỗi buồn của sự chia li, của những mối tình dang dở. Nỗi ám ảnh của nhân vật Kiên chẳng khác nào cơn ác mộng không lối thoát. Nỗi đau ấy, nỗi buồn ấy khắc sâu trong tâm trí anh về sự bạo tàn của chiến tranh. Bước ra khỏi cuộc chiến, đặt chân vào thời đại mới, được tắm mình trong ánh sáng của hòa bình, nhưng Kiên vẫn phải đối mặt với sự giằng xé tâm can, với nỗi ghê rợn, ám ảnh khi lạc vào miền kí ức đau buồn. Tình yêu dang dở, hi sinh, chết chóc, máu và nước mắt- đó là chiến tranh!

Cuốn tiểu thuyết đã từng được mệnh danh là “Chiến tranh và hòa bình” của Việt Nam. Trải qua bao tháng năm thăng trầm của đất nước, được trực tiếp tham gia vào cuộc chiến ác liệt, Bảo Ninh đã tạo nên một tác phẩm để đời trong sự nghiệp sáng tác của mình. Nỗi buồn chiến tranh mãi mãi ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn đọc về cuộc chiến bạo tàn, về hậu quả khôn lường do chiến tranh gây nên, và hơn cả là sự ám ảnh trong tâm hồn người lính.Cuốn sách sẽ còn vang vọng mãi theo thời gian mặc cho quy luật biến thiên của nền văn học nhân loại. Cảm ơn tác giả, cảm ơn Nỗi buồn chiến tranh vì đã đem lại những trải nghiệm thú vị với bạn đọc mọi thời đại!

9 Comments

  1. Phựn nè
  2. Phựn nè
  3. hương
  4. quang linh
  5. Trái tim sắt đá
  6. Nguyễn hà
  7. Thanh Thảo

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: