Món quà từ cánh chim – cái nhìn sâu sắc về cuộc sống qua lăng kính tuổi thơ

“Đời tôi kết thúc quá nhanh. Kể từ lúc xóa đi ‘những điều không được tin’, ở tuổi mười hai tôi chẳng cần phải lớn nữa”.

Lời mở đầu ấy của tác giả Eun Hee-Kyung trong cuốn tiểu thuyết Món quà từ cánh chim đã thật sự thôi miên một đọc giả như tôi, hấp dẫn tôi qua từng câu chữ. Và rồi, theo một lẽ tự nhiên vốn có, tôi lần giở từng trang tiểu thuyết, mong mỏi tìm lời hồi đáp cho sự hiếu kì ngổn ngang của chính mình: “Điều gì đã giữ chân một cô bé tuổi mười hai khiến cô cảm thấy mình chẳng cần phải lớn nữa? Và, những điều không được tin mà cô bé đã xóa đi là gì? Từng dòng suy nghĩ ấy chạy dài trong đầu tôi, cứ thế xoắn lấy tâm trí tôi. Giây phút đó, tôi quyết định để bản thân khám phá cuốn tiểu thuyết như một cuộc phiêu lưu vào vùng đất mới – một vùng đất mà ngoài cái tên ra, tôi không thể đoán biết trước được điều gì.

MUA SÁCH TRÊN TIKI

Bắt đầu cuộc hành trình, tôi thả mình vào vai người lữ hành trên trang sách, đứng từ xa và lặng ngắm “vùng đất mới” mà mình vừa đặt chân. Đặng, để bản thân từ từ cảm nhận vẻ đẹp của những thứ đang hiện hữu trong đó. Điểm neo đầu tiên, tôi để ánh mắt mình dừng lại trước dòng khởi nguồn của cuốn sách: Năm 1995, ‘món quà từ cánh chim’ đã ra đời bởi bàn tay tài năng của nữ nhà văn Eun Hee-Kyung.

Điểm neo thứ hai, ánh mắt tôi lần theo lời hướng dẫn ở dòng mục lục. Thành tâm, tôi mong mình không là kẻ lữ hành lạc lối hay là kẻ lữ hành thất bại khi bước ra khỏi ‘cuộc phiêu lưu’ mà không hề giữ lại chút điều gì. Rồi, như đã hiểu được lộ trình của ‘chuyến du hí’, tôi mặc nhiên để ánh mắt và cảm xúc, và tâm trí mình di chuyển theo chuyển động của câu chữ:

Lộ trình đầu tiên, tôi bắt gặp hình ảnh người phụ nữ ngoài ba mươi đang ngồi trong góc nhỏ của một quán cà phê,bình thản thưởng thức miếng bít-tết và bình thản nghĩ về chuyện đời, về tình yêu, tình dục, và về vẻ gượng gạo của gã tình nhân đang ngồi đối diện cô…Còn ánh mắt cô, đơn điệu nhắm vào một thứ tưởng chừng như chẳng có gì liên quan: Con chuột. Tôi tần ngần khó hiểu trước hình ảnh ấy, thì Eun Hee- Kyung đã nhanh chóng cho tôi lời giải thích, đó chỉ là một chứng tật cố hữu, là cách để người phụ nữ kia đương đầu với “tất thảy, nỗi sợ hãi, lòng căm hận và thậm chí là tình yêu”.

Rồi từ khoảnh khắc đó, nữ nhà văn khéo léo lái ánh nhìn của tôi rời khỏi thế giới người lớn để đến với lộ trình mới. Lộ trình gắn với tuổi thơ của bé Gang Jin-Hi qua dòng hồi tưởng của người phụ nữ có “chứng tật cố hữu” mà tôi vừa bắt gặp (là Jin Hi lớn-Jin Hi đã ngoài ba mươi). Theo dòng mạch hồi tưởng, Jin Hi sống cùng bà ngoại, người cậu, dì yeong-ok và những người thuê nhà: gia đình mẹ con Janggun, thầy Choi, thầy Lee, nhà Gwangjintaira,  Hiệu May Phong Cách Mới,…ở một vùng quê của Hàn Quốc vào những thập niên 60.

Khác với những đứa trẻ trong các câu chuyện kể về tuổi thơ tôi từng đọc. Jin Hi của Eun Hee-Kyung không phải là đứa trẻ thật ngây thơ hay quá vô tư, cũng không phải là đứa trẻ không vâng lời và ưa nghịch dại. Jin-Hi trong “món quà từ cánh chim” thật đặc biệt. Ấy là một Jin-Hi lớn trước tuổi, một Jin Hi biết lo ngay khi vừa đủ lớn để nhận biết cuộc đời, một Jin-Hi sớm nhìn vào mặt trái cuộc đời với con mắt hoài nghi. Và, là Jin-Hi sớm biết rằng “ngay từ đầu cuộc đời sẽ không tử tế với mình” vì thế cô bé biết cách giấu mình sớm hơn người khác.

Đến đây, tôi bâng quơ tự hỏi: Liệu có quá không khi tác giả “bắt” cô bé Jin-Hi trưởng thành nhanh đến vậy? Nhưng rồi, tôi phải đồng ý rằng: Không hề. Bởi dường như đó là cách tốt nhất để làm nhẹ đi những tổn thương của Jin-Hi. Và giả dụ, Eun Hee-Kyung cứ để cô bé vô tư như Jang-gun, Min-ja hay Kim Bum-Jin? Lúc ấy, chắc hẳn cô bé sẽ khó vượt qua được những vết dao cứa mạnh khiến tinh thần rỉ máu từ những lời nói độc địa của người đời, hả hê lấy bệnh điên của người mẹ quá cố để làm thước đo cho nhận thức của cô bé. Phần này, sự nhân đạo mà tác giả dành cho Jin-Hi thật khiến tôi cảm phục.  

Tôi tiếp tục dõi theo mạch hồi tưởng, đã không ít lần tôi hào hứng ồ lên bởi đôi mắt quan sát rất tinh tế và cách ngẫm đời thật sâu sắc của Jin-Hi tuổi mười hai. Cô bé biết quá nhiều về mặt trái của cuộc đời, cô biết những bí mật thầm kín của người lớn từ cái giếng dùng chung, biết những điều mà người lớn thường mặc định ‘trẻ con thật chẳng nên quan tâm’…

Lần nữa, những thắc mắc trong tôi lại trỗi dậy: “Sao Eun Hee-Kyung lại để Jin-Hi tuổi mười hai biết nhiều thứ bí mật đến vậy? ” Đáp lại tôi là sự im lặng của câu chữ. Tôi cần quan sát và cảm nhận bằng trái tim để hiểu rằng: “Để những bí mật rơi vào tay cô bé thông minh và sâu sắc như Jin-Hi quả là sự tinh tế và nhân đạo của tác giả dành cho các nhân vật khác nữa”.

Dễ dàng để Jin-Hi thấy nhiều điểm xấu xa của những người sống xung quanh mình, nhưng nữ nhà văn cũng để cho cô bé tìm thấy điểm tốt, hầu gỡ gạc đi cái không tốt trong họ: Mặt khác của hình ảnh cô Gwangjintaira luôn tôn sùng chồng và sẵn sàng cãi nhau với những ai nói không tốt về chồng mình lại là một cô Gwangjintaira đảm đang,hiền lành, dịu dàng, nhịn nhục và chịu khó.

Còn hình ảnh về chú punguna (tức chú Gwangjintaira) dầu đã rất nhơ nhuốc, nhưng, Eun Hee-Kyung vẫn ‘cho phép’ Jin-Hi học được điều gì đó từ chú: “Người hoài nghi luôn quan tâm đến cuộc sống của mình. Người quá gắn bó với cuộc sống luôn bỏ bê cuộc sống của mình và ta thán về cuộc sống”.

Rồi đến Ms. Lee sau khi đã ăn cắp tiền và bỏ trốn, nữ tác giả vẫn để cho cô bé thương cảm và coi đó như là sự: “Trốn để thoát khỏi thực tại hạn chế như một chuyến phiêu lưu”. Tôi lặng người suy ngẫm: “Phải chăng nữ tiểu thuyết gia đang âm thầm nhắc nhở thái độ của ta đối với cuộc đời. Ta thấy cuộc đời thật xấu xa ư? Vậy còn ta thì sao? Ta vẫn hay than rằng cuộc đời méo mó ư, vậy ‘sao ta không tròn ngay tự trong tâm’? Cuộc đời có thể đẹp hay chỉ toàn là thứ xấu xa, lừa bịp đều phụ thuộc vào cách nhìn nhận của mỗi người”.

 ‘Cuộc phiêu lưu’ của tôi, cuối cùng cũng sắp hoàn thành. Tôi không cố tập trung ghi lại tất cả những khoảnh khắc nữa, nhưng tôi cần ghi lại vài thứ mà tôi nghĩ rằng có thể ‘vị lữ hành khác’ nếu có ngang qua sẽ không chú trọng lắm. Ấy là, trong Món quà từ cánh chim Eun Hee-Kyung không chỉ ‘miêu tả thế giới của người lớn, cùng những bí mật thông qua đôi mắt luôn hiện dấu chấm hỏi của nhân vật tôi’ như vài dòng ngắn gọn mà các trang web bán sách đã giới thiệu. Mà, trong đó còn điểm xuyến những hình ảnh đau thương về chiến tranh, về những ‘tai nạn của công nghiệp hóa’.

Kí ức về cuộc chiến tranh Triều Tiên ngày 26-05-1950 dẫn đến sự chia cắt Nam Hàn – Bắc và để lại những thương tổn sâu sắc khi gia đình mất đi người chồng, người cha. Cũng có kí ức về chiến tranh Việt Nam để lại những đau thương cho cả nước tôi và nước bạn. Có câu chuyện về anh lính Hàn từ chiến trường Việt Nam (năm 1969) trở về trở thành thương binh, xót xa hơn nữa, khi cũng từ dạo ấy, người nữ đã thề non hẹn biển cùng chàng lính đành lòng “dứt áo ra đi”. Những hình ảnh ấy khiến tôi thật sự bồi hồi và xúc động.

Tác giả đã nhìn vào thực tế của chiến tranh mà không hề trốn tránh, không có ý dấu diếm, “gã phá đám- chú Kim đã trở thành chiến binh ở Việt Nam” câu hát của Kim Chu Ja cứ vọng lại bên tai tôi, thật đắng. Nhưng tôi biết điều khác có hi vọng hơn, ấy là chiến tranh đã lùi vào quá khứ,và chẳng cớ gì để ta cứ ca thán rồi oán trách nó. Điều nên hết, hẳn là nhìn vào chiến tranh để nhắc nhở mình về ý nghĩa của cuộc sống, phải sống, sống hết mình khi còn được sống, nhưng không phải chỉ sống ích kỉ cho riêng mình, mà sống cho phần “người khao khát được sống nữa”.

Thảng, gấp lại cuốn sách, có quá nhiều hình ảnh đắt giá đọng lại trong tôi: Dì Yeong-ok từ một cô gái ‘không có điều kiện’ để trưởng thành cuối cùng đã trưởng thành hơn sau sự phản bội của chàng người yêu và cô bạn thân, cô Gwangjintaira sau hình ảnh luôn muốn bỏ đi lại bất ngờ chôn chân giữa đám mây bụi mù khi chiếc xe khách rời khỏi, cuối cùng, cũng bỏ đi thật. Nhưng, vì đứa con, vì quan niệm ‘hôn nhân là do trời định’ nên cô đã quay về với người chồng vũ phu và lại cam chịu ‘mọi thứ là số phận’. Để lại trong cả Jin-Hi, cả tôi nữa một nỗi buồn tênh: “Hầu hết người lớn đều không ưa phiêu lưu.Thay vì tìm kiếm cuộc đời hợp với mình, họ lại chọn cách chịu đựng thực tại, tin rằng mình không thể tránh khỏi”.

Tôi cũng ấn tượng với cách Jin Hi đã đối mặt với những điều cấm kị, thay vì trốn tránh cô bé đã dung cảm đối mặt như cách mà cô bé vượt qua nỗi sợ con sâu long, hay khi đối mặt với sự cấm kị về tình dục để kết luận: “Tình dục dục cũng là sai lầm của cuộc đời bởi nó chỉ hấp dẫn khi là điều cấm kị mà thôi”. Đến đây, tôi cũng đã hiểu vì sao tuổi mười hai Jin Hi chẳng cần phải lớn nữa. Cô bé đã quá trưởng thành. Trưởng thành hơn cả những gì người lớn nghĩ. Là lúc cô biết yêu và thương, là lúc khát khao đón nhận tình đầu chớm nở với chú Heo-seok, và là khi cô bé để tình cảm ấy buông lơi.

Nhẹ nhàng, bình thản không tiếc nuối hay bi ai. Trưởng thành hơn cả một người trưởng thành. Rồi, cả hình ảnh những ngày cuối thập niên 60, Jin Hi được ba đón về. Sự trưởng thành khiến cô bé không khóc lóc phản đối, cũng không reo mừng vì mình đã trở thành đứa trẻ có một gia đình chân chính,không còn phải ngại ngùng mỗi khi ghi thông tin trên phiếu lí lịch. Tuổi mười hai, cô bé Jin Hi che đi các vết sẹo tình cảm và tiếp tục cuộc sống.

Với lối dùng văn phong dí dóm, có phần trào phúng và pha chút hài hước. Qua tiểu thuyết Món quà từ cánh chim Eun Hee-Kyung đã để lại dấu ấn khó nhòa trong lòng đọc giả. Tác phẩm khép lại, cũng tương xứng với cái cách mà tác giả đã mở đầu:

Hình ảnh con chuột một lần nữa lại xuất hiện, nhưng không còn hướng chúng ta về miền tuổi thơ của Jin Hi nữa, mà là để khép lại câu chuyện về tuổi mười hai. Nhắn gửi chúng ta về thái độ đối với cuộc sống. Có thể ta cảm nhận thế giới như cách Jin-Hi cảm nhận: “Thập niên 90 thế giới hiển hiện như hồi thập niên 60”, nhưng cũng có thể ta cảm nhận thế giới với niềm hi vọng tươi đẹp như những người dân ở miền quê nhỏ ấy: “Chẳng bao lâu nữa đói nghèo và xung đột sẽ biến mất khỏi trái đất”. Dù thế nào, thì, việc chúng ta nên làm là bình tĩnh và tiếp tục sống thật tốt, ngay cả khi ta nghĩ mình đã đủ lớn, đủ hiểu hết những chiêu trò của cuộc đời.

Rốt cuộc thì, xuyên suốt cuốn tiểu thuyết, không có hình ảnh cánh chim nào xuất hiện như tôi đã tưởng tượng. Nhưng tôi cảm nhận được có một cánh chim khác chở theo món quà đúng nghĩa: Món quà từ cánh chim.

Bài Review được đóng góp bởi Cộng tác viên Esther Nie

Leave a Reply