Kẻ trộm sách – Sâu lắng, thông minh và rất cảm động

Kẻ trộm sách là một tác phẩm xuất sắc của Markus Zusak. Câu chuyện song hành về sự tàn nhẫn và cái đẹp xuất hiện khắp mọi nơi. Cuốn sách đã được chuyển thể thành một bộ phim cùng tên (tên gôc tiếng AnhThe Book Thief) là một bộ phim chiến tranh MỹĐức phát hành vào năm 2013 của đạo diễn Brian Percival.

Thời điểm là cuộc chiến tranh thế giới thứ II, địa điểm tại “phố Thiên Đàng” thuộc ngoại ô thành phố Munich- Đức. Nhân vật chính là cô bé Liesel chín tuổi, đã không bao giờ còn gặp được cha mẹ và người em trai đã chết của nó. Cô bé được nhận nuôi và sống chung với một gia đình người Đức. Đây là câu chuyện của Liesel cùng những người sống trong khu phố nhà nó khi những quả bom bắt đầu rơi. Và câu chuyện này được kể lại bởi Thần chết.

MUA SÁCH KẺ TRỘM SÁCH TRÊN TIKI

Lối kể chuyện khác thường và những trò chơi với ngôn từ

Bạn nghĩ sao về một câu chuyện được kể lại bởi thần chết? Một kẻ khiến người ta chỉ nghĩ đến cũng thấy rùng mình kinh hãi. Một kẻ chuyên thực hiện việc rước đi linh hồn của kẻ khác. Một kẻ như Thần chết có thể kể được câu chuyện gì? Đó là câu chuyện về những cái chết, rất nhiều cái chết, về một thời kỳ Thần chết bận rộn tới mức chẳng có thời gian nghỉ ngơi.

Markus Zusak giao phó việc kể chuyện cho Thần chết bởi vậy cách kể chuyện và lối sử dụng từ ngữ cũng rất khác thường. Dưới con mắt của Thần chết những mảng màu tối,  những đôi mắt nhắm và hơi thở tàn cuối cùng được chú ý hơn cả. Tuy nhiên tất cả đều không được miêu tả một cách trực diện và cụ thể. Hình ảnh được sử dụng rất nhiều, những câu chữ dường như có phần cộc cằn và rất thờ ơ.

Quá bận rộn với những linh hồn đang chờ đợi được đưa đi trong những xác người nằm la liệt dưới làn đạn bom chiến trường, dưới đói nghèo và cả sự tàn độc của chính đồng loại mình. Bởi vậy, việc Thần chết kể về sự sống của cô bé Liesel ban đầu chỉ như một cái nhìn vương lại trước khi ông ta thực hiện vội vã công việc mệt mỏi của mình. Và vì Thần chết tưởng như đã sắp phải cúi xuống và nói với Liesel rằng: “Ta rất tiếc”.

Những trang sách mở đầu có thể sẽ thách thức sự kiên nhẫn của độc giả đôi phần bởi những lời kể rất đứt quãng, quá ngắn gọn. Hình ảnh quá nhiều còn những lời giải thích dường như hoàn toàn không có. Màu sắc của bầu trời, hình ảnh của những khối bê tông thay cho lời giải thích điều gì đang thực sự xảy ra. Những tiếng ho, tiếng gào khóc thay cho việc kể rằng, những con người ấy đang đau đớn ra sao. Bầu trời màu xanh trong như vốn có dường như là một thứ màu chẳng bao giờ được nhìn thấy dưới con mắt của Thần chết hay đúng hơn là dưới làn đạn bom u ám phẫn nộ ấy.

“Kế đến là cái ký hiệu màu đen, để thể hiện những thái cực thay đổi của tôi, nếu bạn muốn. Ấy là khoảng khắc đen tối nhất trước lúc bình minh.”

“Lần cuối cùng tôi thấy đứa bé gái ấy là màu đỏ. Bầu trời hôm đó trông như một nồi súp sôi sung sục và đầy bất ổn. Đôi chỗ đã bị cháy xém. Có những mảu vụn màu đen và màu muối tiêu đọng thành vệt giữa cái nền màu đỏ ấy.”

“Lần cuối cùng. Bầu trời đỏ ối ấy …”

Đoạn văn ngắn với những câu đơn lẻ, những sự việc dường như không hề được kết nối, những hình ảnh được liệt kê liên tục. Đó lại là một lối kể chuyện rất thông minh. Dường như để tạo cho độc giả không gian tưởng tượng, để hình dung và kết nối. Phần lớn độc giả đang cầm trên tay cuốn sách này đều là những thế hệ may mắn được sống trong hòa bình, sống dưới bầu trời xanh thực sự. Nào đâu dễ có thể hiểu rằng, thời kỳ mà Thần chết có mặt khắp mọi nơi, thời kỳ một màu mắt nâu cũng đủ để cướp đi sinh mạng một con người … Cách tốt nhất để kích hoạt trí tưởng tượng và cảm xúc sâu sắc nhất trong mỗi người chính là gợi ra những hình ảnh chắt lọc, cô đọng nhất.

Bạn có thể trả lời câu hỏi của Thần chết không? “Câu hỏi được đặt ra là, vạn vật sẽ có sắc màu nào trong khoảng khắc tôi đến rước bạn đi? Bầu trời sẽ nói lên điều gì?”. Kẻ trộm sách đưa cho bạn rất nhiều những gợi ý cho câu hỏi ấy.

Câu chuyện cũng phải khiến Thần chết rùng mình

Liesel chẳng nhớ nổi cha nó ra sao, “nó chỉ thực sự biết có duy nhất một điều về cha mình. Đó là danh hiệu người ta gán cho ông mà quả thực nó chẳng hiểu tí nào. Một danh từ lạ lùng: Người cộng sản.”. Em trai của Liesel đã chết trên tay mẹ nó, trước mặt nó. Còn mẹ thì bị tách ra khỏi Liesel. Con bé phải tới sống trong một gia đình với người bố, người mẹ mà nó không quen biết, chẳng bao giờ được nghe về họ. Câu chuyện của Liesel bắt đầu như thế, bắt đầu với việc chứng kiến cái chết, bắt đầu với việc bị chia cắt khỏi người thân … Nhưng đó mới chỉ là sự bắt đầu.

Cuộc thảm sát người Do Thái đáng sợ nhất trong lịch sử loài người được khởi xướng bởi Hitler- kẻ cho mình là “thượng đẳng”. Những “thần dân” đứng dưới tư tưởng của hắn, cũng mang “dòng máu Đức thuần chủng” như hắn thực sự có một cuộc sống thượng đẳng? Hãy để cư dân của phố Thiên Đàng trả lời câu hỏi ấy.

Mẹ nuôi của Liesel phải nhận giặt đồ thuê cho những gia đình khá giả hơn trong khu phố. Nhưng khi cuộc chiến nổ ra và ngày càng ác liệt thì những gia đình ấy cũng không còn đủ tiền để chi trả cho việc giặt đồ nữa. Bố của Rudy- cậu bạn thân nhất của Liesel dù có một của hiệu may cũng dần không thể nuôi nổi gia đình mình … Những đứa trẻ có “dòng máu Đức thuần chủng” ấy phải rủ nhau đi ăn trộm từ những trang trại … Thì ra cuộc sống của những con người “thượng đẳng” cũng chỉ là một xã hội phân cấp giàu nghèo và khổ cực bởi nghèo đói và chiến tranh. “Trẻ con Đức thì tìm kiếm những đồng xu rơi vãi trên đường, người Đức Do Thái thì trông chừng để khỏi bị bắt”.

Những con người sống trong phố Thiên Đàng, họ còn sống sót, họ không bị xiềng xích khóa lại và diễu hành một quãng đường xa xôi khốn khổ để đến những trại tập trung. Bởi vì họ mang dòng máu Đức thuần chủng- dòng máu còn được coi là con người. Nhưng chiến tranh có buông tha cho họ không? Không! Chiến tranh khiến họ đói khổ, trông họ cùng còm cõi, đói ăn và thiếu sức sống chẳng khác xa những người Do Thái bị truy lùng.

Người đàn ông trong gia đình những con người ấy cũng lần lượt bị cưỡng ép phải cầm sung ra chiến trường. Họ bước vào cuộc sinh tử ấy không mang theo lý tưởng cao cả, không vì tình yêu với tổ quốc … Họ đi chỉ bởi họ bị ép buộc phải làm thế. Có những người đàn ông trở về và mang theo câu hỏi, tại sao người chết không phải là họ, tại sao người chứng kiến người thân và bạn bè mình nằm lại trên chiến trường với thân xác không còn nguyên vẹn lại phải là họ?

Michael Holtzapfel- một người thanh niên từ phố Thiên Đàng đã trở nên điên dại và bất ổn bởi câu hỏi dằn vặt mà anh mang về từ chiến trường sau khi chứng kiến đôi bàn chân không còn vẹn nguyên của người em trai. “Anh ta đã tự giết mình vì đã muốn sống”- sống như một con người thực sự, sống một cách thanh thản và xứng đáng nhất. Nhưng Hitler và cuộc chiến ông ta tạo ra đã cướp đi cái quyền rất cơ bản, rất con người ấy.

Những người dân trên phố Thiên Đàng mỗi khi nhận được báo hiệu sắp có cuộc oanh kích cũng run sợ dưới những căn hầm. “Vài người trong số họ nhắm mắt lại, chờ đợi cái chết cuối cùng của mình” chẳng khác gì những người Do Thái đang chạy trốn hay những người lính trên chiến trường. Nhưng có thể tin được không? Rằng Thần chết vẫn cảm thấy đó còn là những con người may mắn.

“Tôi cảm thấy tiếc cho họ, dù không nhiều như tôi cảm thấy tiếc cho những người mà tôi đã xúc lên từ nhiều trại tập trung khác nhau trong quãng thời gian đó. Những người Đức trú ẩn trong những căn hầm là rất đáng thương, hẳn rồi, nhưng ít nhất thì họ cũng có một cơ hội. Căn hầm đó không phải là một phòng tắm. Họ không được gửi đến đó để tắm. Với những người đó, cuộc sống là điều họ vẫn có thể đạt tới được.”

Hẳn là sẽ công bằng khi nói rằng trong tất cả những năm tháng mà Hitler cai trị, không ai có thể phục vụ cho Quốc trưởng trung thành như Thần chết. Nhưng cũng chính sự trung thành ấy khiến Thần chết cũng phải rùng mình.

Ngay cả Thần chết cũng có một trái tim

Một cuộc chiến tranh phi lý . Cuộc chiến tranh mang đến những cuộc diễu hành của người Do Thái, “những cặp mắt trông thật khổng lồ trên cái sọ chết đói của họ, chân họ lảo đảo bước vì họ bị đẩy bởi tay những người lính”. Những con người khốn khổ ấy, họ mong mỏi điều gì nhất? “Van xin nài nỉ để được giúp đỡ- Không, họ đã vượt ra ngoài điều đó- họ xin một lời giải thích”- Lời giải thích vì sự khốn khổ của họ, lời giải thích rằng điều gì khiến họ bị coi là không phải con người? Dòng máu? Màu mắt hay màu tóc của họ? ….

Những cảnh người khốn cùng hay rất nhiều cái chết có thể khiến Thần chết động lòng? Không! Một kẻ chỉ xuất hiện khi sự sống bị đánh gục như vậy có đủ lãnh đạm và thờ ơ. Vậy mà Thần chết lại nhận ra rằng mình cũng có một trái tim. Điều gì lại có sức lay động đến vậy? Là sự sống, là sức mạnh vĩ đại khao khát được sống đúng nghĩa. Là những tâm hồn vĩ đại đặt cược mạng sống của mình chỉ vì một lời hứa với người đã chết …

Dưới làn đạn bom khiến bao kẻ lâm vào con đường khốn cùng, cái chết hiện hữu khắp nơi. Câu chuyện của Liesel chỉ là một thứ rất nhỏ trong nhiều thứ mà Thần chết mang theo bên mình.

“Mỗi cái đều phi thường theo cách riêng của nó. Mỗi cái đều là một cố gắng- một nỗ lực tột bực- để chứng tỏ với tôi rằng, bạn, và sự tồn tại của loài người các bạn trên cõi đời này là đáng giá”.

Không phải tất cả những người mang trong mình “dòng máu Đức thuần chủng”, không phải tất cả những người có thể hô vang câu khẩu hiệu: “Hitler vạn tuế” đều thật tâm hướng theo “lý tưởng” của hắn, đều sống một cuộc sống thanh thản và hạnh phúc khi nhìn đồng loại bị sát hại ngay trước mắt mình. Bố mẹ nuôi của Liesel- hai con người vĩ đại ấy họ có cảm thấy sợ hãi khi che giấu một người Do Thái dưới tầng hầm nhà mình không? Họ có đáng phải chết vì lòng nhân hậu của mình không?

“Hãy tưởng tượng bạn phải nở một nụ cười sau khi bị tát vào mặt. Sau đó hãy nghĩ đến việc bạn phải làm như thế hai mươi bốn giờ một ngày. Đó chính là sự bận bịu mà việc che giấu một người Do Thái mang lại.”

Bố nuôi của Liesel, ông đã không thể kìm lại tính lương thiện rất con người trong trái tim mình, ông đưa một miếng bánh mì cho một người Do Thái đang lầm lũi bước trên đoạn đường trước mắt ông. Khi bố làm điều đó, tâm trí bố hoàn toàn trở nên vô thức. Bố quên rằng bố đang che giấu một người Do Thái, bố quên rằng bố cần tỏ ra sợ hãi nếu còn muốn được sống. Khi tỉnh lại điều đấu tiên bố nghĩ tới không phải là tính mạng mình, bố nghĩ tới người mà bố đang mạo hiểm cả tính mạng để bảo vệ. Bố điên cuồng trách bản thân. Nhưng “Không bố ơi. Bố chỉ là một con người”– Một con người thì nhất định phải biết rung động, biết yêu thương đồng loại của mình.

Một kẻ đưa tiễn linh hồn như Thần chết, kẻ đã chứng kiến bao nhiêu xác người, kẻ đang mang vác hàng triệu linh hồn trên vai. Một kẻ như vậy đã thực sự khóc trước những cái chết vào ngày phố Thiên Đàng bị oanh tạc. Ngay cả thần chết cũng có một trái tim. Nhưng Hitler thì không.

“Lời nhắn nhủ cuối cùng từ người kể chuyện của bạn: Tôi bị ám ảnh bởi những con người”.

Leave a Reply