Phố – Nơi Chiến Trường Không Tiếng Súng

Nhà văn Chu Lai có bốn tiểu thuyết viết về người lính nhưng Phố là tác phẩm quen thuộc và độc đáo hơn cả. Quen thuộc vì tác phẩm đã được chuyển thể thành bộ phim yêu thích “Người Hà Nội”, là cảm hứng để nhạc sĩ Trọng Tạo sáng tác hai bản nhạc nổi tiếng là “Hà Nội đêm trở gió” và “Chị tôi”. Độc đáo vì dù viết về chủ đề người lính nhưng tác phẩm không hề có tiếng súng, tiếng bom. Có lẽ vì vây mà dù hơn hai mươi năm trôi qua Phố vẫn là tác phẩm tiêu biểu trên diễn đàn văn nghệ Việt Nam.

Phố – một cái tên ngắn và lạ. Và bìa sách dù bao lần xuất bản vẫn mộc mạc, đơn sơ. Lúc đầu, nhà văn Chu Lai định đặt tên cho cuốn tiểu thuyết của mình là “Phố lính” vì nó được dựa trên truyện ngắn “Phố nhà binh” viết trước đó một năm của tác giả, nhưng sau này ông đã quyết định chỉ để là Phố. Khi đọc cuốn sách bạn sẽ thấy những vấn đề xảy ra ở khu phố nhà binh này cũng giống như bao khu phố khác khi cùng chuyển mình theo sự thay đổi chính sách kinh tế của đất nước.

Phố viết về cuộc sống của những người lính trên phố Lý Nam Đế, Hà Nội khi rời xa chiến trường xưa ở giai đoạn đầu đổi mới của đất nước. Đây là giai đoạn kinh tế chung của đất nước còn rất khó khăn, những người lính đã quen với môi trường quân ngũ nay bước ra khỏi cuộc chiến phải làm quen với việc kiếm tiền để đảm bảo cuộc sống. Bản thân nhà văn Chu Lai trước khi là nhà văn đã là một người lính nên ông hiểu tâm tư, tình cảm của họ. Hiểu được sự giằng co về tình yêu, tình đồng đội của những người đã một thời gắn với màu áo lính.

Phố hiện lên qua các nhân vật Nam, Thảo, Lãm,..những người lính năm xưa để rồi người đọc nhận ra dù bom đạn đã lùi về xa thì những câu chuyện về tình người, tình đời của những người lính cũng nhiều màu sắc.

Nhân vật chính của câu chuyện là vợ chồng Nam và Thảo. Nam là kỹ sư công binh, Thảo là bác sĩ quân y, họ có với nhau một đứa con gái lên bảy. Họ đã yêu nhau giữa lúc cuộc chiến tranh chống Mỹ diễn ra ác liệt. Hòa bình lập lại, cũng như bao người khác trong thời kỳ bao cấp, họ phải sống chắt chiu để có bữa ăn cũng gọi là tàm tạm. Đất nước mở cửa, Thảo đi xuất khẩu lao động sang Đông Đức trở về, họ có căn nhà ba tầng thay cho căn hộ tập thể nhỏ hẹp nhưng niềm hạnh phúc, viên mãn lại không còn trọn vẹn nữa. Hôn nhân của họ đang bên bờ vực thẳm, Thảo vụng trộm với người đàn ông khác, “Thảo dạo này khó hiểu quá! Cứ như người lạ nào ở đâu vào nhà”.

Ở con phố ấy có anh Lãm, ngày trước cũng đi lính nhưng từ chối học sĩ quan và lấy cô gái ngoài thị xã gần đơn vị. Anh cùng vợ và đứa con hai tháng tuổi phải sống trong một túp lều trên vỉa hè. Cô vợ ngày ngày ra chợ làm thuê, lúc túng quẫn buộc phải bán cả mình. Lãm hết lòng vì vợ con, dù hoàn cảnh nghèo nhưng không hèn, có gì ăn nấy, không cướp của ai. Giữa thời chuyển mình từ bao cấp sang mở cửa, sự khắc nghiệt đã tôi luyện Lãm. Anh từ người buôn mía thành ông chủ của cơ sở mía đường bậc nhất. Lãm là hiện thân của người lính cả đời nghĩ cho vợ con, cho bạn bè mà quên mình.

Ở con phố ấy có anh đạo diễn Nguyễn Trọng Bình không vợ, không con, một nửa thời gian lang thang ngoài phố và ngồi uống rượu trắng nhắm với mấy củ lạc nhưng luôn ấp ủ niềm mơ ước được làm ra một bộ phim về phố nhà binh, về chiến tranh, cái thế giới mà linh hồn anh đã luôn ở đó cho đến bây giờ.

Và còn nhiều câu chuyện khác nữa. Phố là chuyện của nhiều câu chuyện đan xen. Các xung đột của truyện được đẩy nhanh nhưng vẫn có những khoảng trầm như cái chất tình năm xưa của người lính. Phố đã khác trước nhiều. Với sự đô thị hóa nhanh đến chóng mặt, phố không còn vẹn nguyên như xưa nữa và con người nơi ấy cũng đổi thay. Có những người đã mãi xa con phố nhà binh này rồi.

Phố đi hết mọi ngóc ngách của tất cả các gia đình của phố lính dưới ngòi bút của nhà văn Chu Lai, tìm ra sự giao thoa giữa các mới và cái cũ khi đất nước chuyển từ bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, để rồi nhìn thất chất lính trong thời bình.

Các câu chuyện đan xen nhau của khu phố như hiện thân của cả xã hội Việt Nam bấy giờ. Không chỉ miêu tả nội tâm nhân vật xuất sắc mà tác giả Chu Lai cũng rất thành công khi khắc họa rõ nét quang cảnh Hà Nội. Lần đầu tiên khi mình đọc cuốn sách, mình chưa từng đặt chân đến Hà Nội nhưng bây giờ khi đã sinh sống và học tập ở đây một thời gian, mình đã thấy ông tinh tế như thế nào khi nhắc về cơn gió mùa thu Hà Nội, những giọt mưa phùn rơi lất phất hay những đêm sâu hun hút khi trời vào đông, những tiếng rao trong đêm gió lạnh.

Phố là tác phẩm khi đọc đòi hỏi sự kiên trì và không được dễ dãi. Bạn sẽ nhận ra rằng, những điều nhà văn trăn trở đưa ra trong tác phẩm của ông vẫn đang là vấn đề nóng bỏng của xã hội cho đến tận bây giờ. Tác phẩm đã được dịch sang tiếng Pháp với tên “Rue des soldats”, đã đến gần hơn với bạn bè quốc tế thì tại sao là một người Việt Nam bạn không lựa chọn nó chứ, đúng không? Hãy cùng đọc tác phẩm này của nhà văn Chu Lai – Người gọi tên phố bạn nhé.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: