Trường Ca Achilles – Khúc Bi Ca Của Tình Yêu

“Làm sao để viết nên một câu chuyện đủ rung động đến mức dù đã biết tường tận cái kết, người ta vẫn cứ say mê theo dõi đến tận những câu chữ cuối cùng? Với mười năm thai nghén cùng ngòi bút dung hòa hoàn hảo giữa hào hùng và thơ mộng, Madeline Miller đã trả lời chúng ta bằng tác phẩm đầu tay của bà – “The Song of Achilles”, hay từ giờ sẽ được biết tới ở Việt Nam với cái tên Trường ca Achilles.

Chỉ cần là một người có đôi chút mơ hồ về thần thoại Hy Lạp thôi, hẳn sẽ không ai không biết tới cuộc chiến thành Troy vĩ đại. Trong những cái tên đã tham gia cuộc viễn chinh mười năm ròng rã ấy, người ta sẽ không bao giờ quên được Achilles – Con của vua Peleus và nữ thần biển Thetis, á thần mạnh mẽ nhất, chiến binh dũng mãnh nhất, và cũng là con người đáng thương nhất.

Câu chuyện trong Trường ca Achilles được kể từ cái nhìn của Patroclus, là “Người thương yêu nhất”, là “Philtatos” của Achilles (Mặc cho nhiều người né tránh đề cập thẳng đến vấn đề này, chuyện tình của Achilles và Patroclus là điều mà thần thoại Hy Lạp chưa bao giờ phủ nhận). Bằng sự trìu mến và yêu thương, Patroclus kể về Achilles, cũng là kể về tình yêu của họ, một thứ tình yêu mà sự ngăn cách chẳng đến từ định kiến mà nằm trong số mệnh.

Câu chuyện của họ được tạo nên từ vị ngọt của những rung động ngây ngô mà mãnh liệt, vị cay của đau khổ, vị mặn của máu hòa cùng nước mắt, và cả vị đắng ghét của bất lực. Những dư vị này rồi cũng sẽ sớm chạm đến những người đọc mà thôi, khi ta dõi theo họ. Ta sẽ nhìn Achilles và Patroclus trao cho nhau niềm hy vọng, ta sẽ thấy họ giãy giụa chống lại bàn tay lạnh lẽo của số mệnh. Để rồi cuối cùng, ta cảm nhận được sự tuyệt vọng đang xâm chiếm lấy cả ta lẫn họ, khi tất cả đều biết họ đang dần tiến đến một bi kịch mà chẳng thể nào cản được.

Cùng với Patroclus, người đọc sẽ được đưa trở về nơi tất cả được bắt đầu, nơi mà cậu vẫn còn là một hoàng tử yếu ớt bị lưu đày đến xứ Pthia vì tội lỗi vô tình phạm phải. Ở nơi đó, cậu gặp mặt Achilles, và hai đứa trẻ ngây thơ ấy kết bạn với nhau mặc cho sự chênh lệch là chẳng thể nào đong đếm. Từ góc nhìn của Patroclus, Achilles luôn hiện lên thật thần thánh và hoàn mĩ.

Ta có thể thấy Patroclus dành cho người bạn của mình một sự ghen tị, ngưỡng mộ đến gần như sùng bái, nhưng ta cũng thấy được sự tinh khiết trong tình cảm mà hai đứa trẻ dành cho nhau. Họ đã luôn luôn ở bên nhau, từ khi còn ở Pthia, tới ba năm theo học nhân mã Chiron trên núi Pelion, rồi đến tận sau này nữa, khi định mệnh buộc họ phải đi tới thành Troy.

Trong câu chuyện của Patroclus, Achilles dường như luôn là tạo vật của ánh sáng. Hào quang từ Achilles rực rỡ tới nỗi có thể che lấp đi sự tồn tại nhỏ bé của Patroclus – Một kẻ ngay từ đầu đã từ chối chiến đấu, là sự tồn tại bị Thetis khinh bỉ đến tột cùng. Sự xuất sắc của Achilles càng được tô đậm bao nhiêu, ta lại càng thấy được sự tự ti sâu kín ẩn bên trong tâm hồn của Patroclus bấy nhiêu.

Chẳng cần biết Patroclus trong thần thoại Hy Lạp mạnh mẽ ra sao, Patroclus của Trường ca Achilles chỉ là một phàm nhân lọt thỏm giữa vô số anh hùng xuất chúng, lọt thỏm giữa những điều lớn lao từ Achilles. Đương nhiên, không phải người đọc không thấy được những điểm khó ưa nơi Achilles, như là sự cố chấp hay cái tôi cao ngất, nhưng vì chúng được kể bằng cái nhìn đầy bao dung của Patroclus, người ta sẽ lại dễ dàng bỏ qua những điều ấy mà thôi.

Qua từng chương truyện, qua từng năm tháng của cuộc hành trình, người ta sẽ thấy cách mà một Patroclus yếu đuối cố gắng nhiều đến mức nào để đáp lại tình yêu của Achilles, cũng như để xứng đáng với một á thần như Achilles.

Từ một người tự ti đến nỗi phải giả bộ cúi xuống buộc dây giày để tụt lại phía sau Achilles cùng binh lính, cậu đã trở thành người hỗ trợ đáng tin cậy nhất trong căn lều trắng trị thương. Từ một kẻ không thể ra chiến trường mà không được Achilles bảo hộ, cậu đã thay thế Achilles xông pha trận mạc để rồi giết chết được một trong những đứa con của thần Zeus. Và từ một đứa trẻ chỉ biết run sợ trước sức mạnh tàn bạo của Thetis, cậu đã dám đứng lên chất vấn bà chỉ để bảo vệ cho Achilles của mình.

Phải, Achilles của Patroclus, một Achilles thần thánh mà cậu chưa từng nghĩ sẽ là của riêng cậu, cuối cùng cậu cũng thấy được mình xứng đáng với tình yêu của Achilles rồi. Tình yêu ấy lớn đến mức khiến cậu tin rằng cái chết của mình sẽ khiến Achilles tự hủy hoại chính mình. Vì câu chuyện được kể bằng cái nhìn của Patroclus, người đọc đôi khi dễ có những lầm tưởng rằng Achilles là kẻ cho đi nhiều nhiều hơn. Nhưng càng về cuối, ta sẽ càng nhận ra được tình yêu của Patroclus mãnh liệt đến mức nào, và cũng như Achilles, cậu trao nó cho đối phương mà chẳng hề đòi hỏi.

“Ta được tạo nên từ ký ức” – Patrolus đã nói như vậy. Khi đó, ngươig đọc chúng ta mới chợt nhận ra rằng “Trường ca Achilles” chỉ là tập hợp của những mảnh kí ức còn sót lại trong những tháng năm Patroclus vất vưởng như một hồn ma nơi trần thế. Những mảnh kí ức đó hầu như đều được tạo thành từ điều mà Patroclus trân trọng nhất – Achilles của cậu.

Ta cũng sẽ nhận ra rằng, chỉ khi ở bên một sự tồn tại bình thường như Patroclus, Achilles thần thánh mới bộc lộ chút ít phần phàm nhân còn sót lại của mình. Tất cả những nét tinh nghịch đáng yêu của trẻ con, tình cảm mãnh liệt của thiếu niên, sự ghen tuông ích kỉ của người tình, hay là lòng nhân từ của người chiến binh, hầu như những điều đó xuất hiện cùng Patroclus, hoặc vì Patroclus.

Nếu không gặp được Patroclus, có lẽ Achilles sẽ là một cậu hoàng tử hoàn mĩ luôn lịch sự mà lạnh nhạt với những đứa trẻ ở Pthia, một cậu thiếu niên mạnh mẽ chẳng sợ hãi điều gì, một chiến binh chẳng còn chút lòng từ bi, và có thể sẽ trở thành một vị thần như Thetis mong muốn. Thế lực thần linh trong “Trường ca Achilles” không được khắc họa nhiều, nhưng ta có thể nhìn thấy được phần nào thế giới của họ thông qua những cuộc tranh đoạt vô nghĩa, sự vô tình của Apollo, và nhất là sự cứng rắn đến tàn bạo của Thetis. Họ bất công và ích kỉ đến nực cười, trở thành cội nguồn của mọi khổ đau mà con người phải chịu đựng, để rồi lại đi sợ hãi chính loài người mà họ coi thường. Điều này trở nên rõ ràng hơn với hình tượng Pyrrhus – rực rỡ như ngọn lửa, mạnh mẽ và quyền năng hơn cả người cha Achilles của mình – một cá thể hoàn hảo mà Thetis vẫn hằng mong đợi, một kẻ đã tiệm cận với các vị thần.

Nhưng rồi sao? Ngoài điều đó ra, ta chỉ tìm thấy ở cậu ta sự ngạo mạn và bản năng khát máu. Hãy xem điều đó dẫn cậu ta tới kết cục gì? Có lẽ Pyrrhus chính là Achilles nếu không có Patroclus. Sự vĩ đại vượt qua thời gian của Achilles phần nào được xây đắp lên từ phần con người nhỏ bé của Patroclus. Số phận có thể nghiệt ngã với Achilles, nhưng nó cũng đã thật nhân từ khi ban cho con người bất hạnh ấy một niềm hạnh phúc bình thường tên là Patroclus. Sau cùng, họ đơn giản chỉ là những người đang cố gắng để ở bên nhau thật lâu mà thôi.

Với Trường ca Achilles, người đọc quả thực đã không thể trông đợi nhiều hơn ở một câu thiên sử thi đã thành kinh điển như vậy. Medeline Miller đã cho người thấy rằng công sức chuẩn bị suốt mười năm của bà không hề vô ích. Trên cái phông nền bi tráng của thần thoại ấy, bà đã thỏa sức sáng tạo nên những điều mới mẻ nhưng cũng thật hợp lý, khéo lép lấp đầy những điều vẫn bỏ ngỏ trong khi vẫn hết sức trung thành với câu chuyện gốc. Bà đã khiến chúng ta, dù là những người ít trông đợi nhất, cũng sẽ phải say mê chiêm ngưỡng vẻ đẹp của câu chuyện này.

Dẫu biết rõ đó là một vẻ đẹp đầy bi kịch, nhưng cũng như Achilles và Patroclus, ta sẽ không thể nào buông bỏ được sự hấp dẫn ấy. Mắt ta sẽ dán lấy từng dòng như sợ hãi bỏ sót điều gì đó. Ta sẽ đọc mãi đọc mãi, tự thả mình vào chiếc đu quay của cảm xúc, hết vui rồi lại buồn, để rồi ngẩn ngơ tiếc nuối khi đã lật đến trang sách cuối cùng. Rất nhanh thôi, có thể là ngay sau khi gấp sách lại, ta sẽ nôn nào muốn mở nó ra mà đọc lại thêm lần nữa.

MUA SÁCH TRÊN TIKI

(Và biết đâu, giống như người viết bài này, ta sẽ hộc tốc mò lên các thể loại web mua sắm online để săn lùng một bản nguyên tác tiếng Anh, rồi đau đớn nhận ra sách đã hết hàng từ lâu! Ôi, chẳng biết nên khóc hay cười.)

Đánh giá: 5 sao.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: