Vài bài học về sự đổi mới sáng tạo từ “Quốc gia khởi nghiệp”

Khi đọc dòng tựa đề, người ta có thể nghĩ rằng “Quốc gia khởi nghiệp: Câu chuyện về nền kinh tế thần kỳ của Israel” được viết bởi giáo sư của một trường kinh tế nào đó, thế nhưng tiểu sử của Dan Senor và Saul Singer, hai tác giả của quyển sách, lại tiết lộ lý lịch chính trị của họ: cả hai đều giữ vai trò cố vấn trong chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Điều đó đã khẳng định rằng điều mà Senor và Singer nhắm đến không chỉ là những câu hỏi làm thế nào để trở thành một nhà điều hành doanh nghiệp công nghệ cao thành công. Trên thực tế, tác phẩm của họ là một cuộc điều tra nghiêm túc về những đặc điểm xã hội, lịch sử, tâm lý đã sản sinh nên những con người có sức sáng tạo phi thường, có thể ứng dụng những sáng kiến của họ vào công nghệ với khả năng thay đổi cả thế giới.

review sach quoc gia khoi nghiep

Quyển sách chứa đầy những thông tin quý giá, nhưng theo quan điểm cá nhân của tôi, nó vẫn chưa đủ nhiều để lột tả được hết chủ đề mà tác giả muốn nhắm tới. Tôi đã mất hơn 5 tiếng đồng hồ để thưởng thức trọn vẹn tác phẩm này, và giờ đây tôi muốn giới thiệu nó đến với mọi người mà tôi biết như một sự đính chính đối với những quan điểm sai sót do hiểu lầm (hay cố tình bóp méo) sâu sắc về Israel bởi phương tiện truyền thông đại chúng bên ngoài biên giới đất nước hết sức khiêm tốn về diện tích này.

Bước phát triển gây sốc tột bậc của họ trên thị trường thế giới đã vượt ra ngoài những cuộc tranh cãi thông thường. Số lượng những công ty của Israel được niêm yết trên sàn chứng khoán NASDAQ đã vượt qua Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và nhiều hơn của tất cả các nước châu Âu cộng lại. Dòng vốn đầu tư mạo hiểm khổng lồ chảy vào đất nước Do Thái này không ở một quốc gia nào sánh bằng và ngày một tăng với tốc độ chóng mặt. Người ta dễ dàng nhận thấy một điều là rất nhiều người dân Israel di cư ra nước ngoài để được đào tạo bài bản về kĩ thuật, nhưng lại rất ít người biết rằng đa phần những người này sau đó trở về và đóng góp cho cố hương. Và cũng vì dòng đầu tư vào Israel dựa vào sự tiến bộ công nghệ nên chính phủ và người dân nơi đây đã khắc phục được những sự hao hụt trong ngân khố quốc gia mà không đòi hỏi quá nhiều sự xuất sắc trong khâu quản lý tài chính.

“Quốc gia khởi nghiệp” tiết lộ những lý do đằng sau sự thành công của đất nước còn non trẻ nhưng phải hứng chịu quá nhiều hậu quả của chiến tranh và bạo lực này. Một vài quan điểm của hai tác giả được hình thành trước đây – chẳng hạn như vai trò quan trọng của chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc trong việc khơi dậy trách nhiệm công dân và giá trị tích lũy được từ những người nhập cư được đào tạo bài bản từ Liên Xô cũ và các quốc gia khác – nhưng chúng đã được đơn giản hóa và đặt ngoài những gì mà Senor và Singer nhìn nhận là yếu tố cốt yếu trong việc giải mã “hiện tượng Israel”. “Quốc gia khởi nghiệp” không chỉ cố gắng khôi phục lại sự cân bằng chính đáng và làm sáng tỏ những nét tiêu biều của một đất nước đang phát triển từng ngày, mà còn kết hợp những gam màu đó vào bức tranh toàn cảnh của một nền kinh tế đầy biến động. Qua đó, ta có thể nhận ra được những nhân tố mà mọi quốc gia có thể học tập và những nhân tố riêng không-thể-có-ở-đâu-khác.

Israel sở hữu những nét đặc trưng mà Senor và Singer đã nêu lên để giải thích cho sự thành công của làn sóng khởi nghiệp. Không một dân tộc nào khác trên thế giới phải trải qua hàng ngàn năm bị đe dọa cực độ bởi mối họa diệt chủng mà họ không đáng bị như vậy. Nhưng thật đáng kinh ngạc, Israel đã chuyển hóa những trở ngại khổng lồ đó trở thành tài sản vô giá, và những bài học từ câu chuyện có thể trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho tất cả mọi người trên khắp thế giới.

  • Diện tích nhỏ hẹp và bị cô lập bởi những nước láng giềng thù địch buộc người dân Do Thái phải có những ý tưởng chiến lược mang tầm cỡ quốc tế ngay từ giai đoạn lập quốc. Người Israel cũng luôn khao khát được du hành khắp bốn bể năm châu nhằm tiếp thu những tri thức kinh nghiệm phục vụ cho những ý tưởng sáng tạo.
  • Sự đa dạng chủng tộc lại là một bất lợi khác khi làm cho thành phần dân cư phức tạp, tuy nhiên lại một lần nữa người Israel chuyển hóa điểm yếu thành điểm mạnh. Những ý tưởng mới dường như luôn trở nên bớt khác thường hơn trong một nền văn hóa đa sắc tộc.
  • Truyền thống tri thức lâu đời khuyến khích tinh thần hiếu học tạo động lực cho giới học sinh, sinh viên liên tục thực nghiệm và kiểm định mọi ý tưởng từ những góc nhìn khác nhau; tạo sự khích lệ to lớn để họ không ngừng đặt câu hỏi điều gì sẽ xảy ra đối với những mệnh đề chưa được chứng minh.
  • Nền tảng xã hội gắn kết chặt chẽ, khăng khít tạo ra một nơi mà “tất cả mọi người đều biết nhau” và người ta có thể dễ dàng tìm được bộ khung nhân viên thích hợp cho doanh nghiệp mới thành lập của mình.
  • Những mối đe dọa thường trực luôn tồn tại như bị tấn công hay đánh bom khủng bố khơi gợi lên óc nhạy bén sáng tạo. Nỗ lực tìm hiều và trình bày sự phản ứng của Israel trước hiềm họa chiến tranh và khủng bố của hai tác giả thật đáng ghi nhận,tuy nhiên họ cũng cho rằng mọi cuộc giao tranh đều được thẩm định kỹ càng để xác định rằng lựa chọn chủ hòa hay chủ chiến sẽ tốt hơn.
  • Dân số khiêm tốn và ngày càng giảm đi buộc mỗi tân binh đều phải đặt nghĩa vụ đối với đất nước lên ưu tiên cao nhất.

Mặc dù Israel sở hữu nhiều lợi thế có một không hai, tuy nhiên vẫn có một số nhân tố mà các tác giả đã phát hiện ra rằng chúng, theo lý thuyết, có thể thúc đẩy chủ nghĩa cách tân ở bất kỳ đâu trên thế giới.

Tóm lại, những nhân tố đó bao gồm:

  • Lòng nhiệt thành đối với toàn thể cộng đồng vượt lên trên ước muốn về sự thành công của mỗi cá nhân: Các tác giả đã chỉ ra rằng, chính vì sự bướng bỉnh cố hữu nơi con người Israel, họ luôn nỗ lực tối đa để giúp đỡ những người đồng bào của mình, kể cả những người mà họ chưa từng gặp mặt bao giờ. Cả Israel là một khối tập thể, thậm chí có thể gọi là một gia đình lớn (dĩ nhiên gia đình này sẽ không đón tiếp những ai không theo Do Thái giáo). Những nhà khởi nghiệp Israel có tiếng nói ở ngoại quốc luôn luôn mong muốn củng cố sức mạnh của đất nước cũng như doanh nghiệp của họ.
  • Cảm giác không thỏa mãn luôn thường trực: Để thực hiện sự đổi mới, con người phải nhận thức được rằng mọi thứ luôn luôn không hoàn hảo. Đối với người Israel, nỗ lực thay đổi không ngừng xuất phát từ cả những câu chuyện trong Kinh thánh lẫn cội nguồn lịch sử, và công nghệ đã đem đến cho họ phần thưởng là sự phát triển từng ngày mà họ hằng hy vọng.
  • Khả năng tự lực trong việc tiếp cận với công nghệ (điều này có lẽ xuất phát từ sự không thỏa mãn bẩm sinh đã nêu ở trên): Senor và Singer cho rằng những thiết bị quốc phòng mà Israel nhập khẩu từ nước ngoài đã ngày càng trở nên tối tân hơn nhờ bàn tay cần mẫn và khối óc sáng tạo của con người nơi đây. Sự hứng thú tương tự trong việc tháo rời mọi thứ ra và lắp ráp lại đã trở thành một “món đặc sản”xuyên suốt nền văn hóa của đất nước khá khiêm tốn về tài nguyên này.
  • Thói quen thách thức uy quyền: Các tác giả chỉ ra đây là một giá trị văn hóa sâu rộng (như những nhân tố khác, là một bộ phận không thể tách rời trong truyền thống tri thức của người Do Thái), thường đặc biệt được bồi dưỡng từng ngày ở những quốc gia sở hữu nền dân chủ cấp tiến.
  • Sự quyết tâm đạt được thành công bất chấp những điều kì dị khác thường: Nhiều đất nước trở nên tự mãn và ngủ quên trên đỉnh vinh quang – hiện nay nhiều quan điểm cho rằng đó chính là các quốc gia Bắc Mỹ – đã mất đi vị thế của họ một cách chóng vánh. Senor và Singer đã nêu bật lên những câu chuyện vô cùng hấp dẫn về con người Israel trong công cuộc duy trì năng suất của đất nước bất chấp bối cảnh đối mặt với chiến tranh, đã vượt qua những thách thức dường như bất khả thi đối với họ một cách đầy phấn khởi.
  • Khả năng tiếp thu cùng lúc nhiều ngành học thuật: Người Israel luôn duy trì việc học hỏi thêm những kiến thức và kỹ năng mới, phần nào là để tồn tại trong quân ngũ, và để thành lập nên những doanh nghiệp có khả năng gắn kết những nhân tài trong những chuyên ngành khác nhau. Trong thời đại mà nhiều thách thức yêu cầu sự nhuần nhuyễn trong nhiều lĩnh vực thì đây rõ ràng là một lợi thế vô cùng mạnh mẽ.
  • Lòng bao dung trước thất bại của người khác. Giống như ở Thung lũng Silicon, Israel là một điểm đến lý tưởng cho những tay chơi khởi nghiệp, trong trường hợp không may bị phá sản, họ vẫn được khuyến khích bắt đầu lại với một doanh nghiệp khác. Một thất bại cá nhân, theo các tác giả, mang đến cho nhà khởi nghiệp cơ hội thành công cao hơn cho dự án tiếp theo. Thậm chí trong môi trường quân ngũ, người ta còn được tưởng thưởng cho việc khắc phục những vấn đề bằng óc sáng tạo không theo khuôn mẫu, chủ yếu căn cứ vào nỗ lực của họ chứ không quan trọng là họ đã thành công hay thất bại.
  • Tạo cho những người trẻ tuổi môi trường để thể hiện trách nhiệm bản thân: Ở Israel, dĩ nhiên là, môi trường này được thể hiện rõ nét nhất trong nền quốc phòng không quá ràng buộc về mặt tôn ti trật tự theo cấp bậc (những người không phục vụ trong quân ngũ, như người Ả Rập và người Haredi, sẽ bỏ lỡ trải nghiệm quý giá này). Tuy nhiên những quốc gia khác cũng có thể khám phá ra những phương thức riêng để thử thách thế hệ tương lai trong những tình huống đề cao trách nhiệm qua việc đánh giá kết quả một cách nghiêm túc.
  • Mối quan hệ cộng sinh cố vấn tuyệt vời giữa những nhà đầu tư mạo hiểm và những tay chơi khởi nghiệp: Bơm tiền của vào những dự án mới mẻ là chưa đủ, những nhà quản lý còn phải được chỉ dẫn “bí kíp” để vượt qua những thách thức sống còn khi cạn kiệt về tài chính, công nghệ và cả nhân lực. Israel đã xây dựng một chương trình đặc biệt với tên gọi Yozma vào năm 1993 nhằm mục đích kết hợp tất cả những nhân tố cần thiết ấy lại với nhau.
  • Chính sách ưu đãi của chính phủ dành cho khởi nghiệp: Israel đã trải qua một quá trình lịch sử đầy hỗn loạn. Ngay cả khi vừa tạo nên một cuộc ly khai lịch sử khỏi tầm kiểm soát chặt chẽ của nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân và gia nhập vào thị trường tự do, môi trường của quốc gia Do Thái vẫn là thuận lợi nhất đối với những doanh nghiệp chuyên ngành máy tính và công nghệ cao. Có một điều chắc chắn rằng nhiều lĩnh vực khác cũng được đổi mới mạnh mẽ , đặc biệt là nông nghiệp, tuy nhiên các tác giả cho rằng những lĩnh vực này đã vấp phải sự cản trở từ những chính sách điều chỉnh của chính phủ.
  • Vòng tay rộng mở đối với người nhập cư, đã mang đến không chỉ những quan điểm mới mẻ mà còn sự bất cần trước những nguy cơ: Lại một lần nữa, dĩ nhiên là, thái độ hào phóng đối với người nhập cư chỉ được thể hiện đối với những người đồng đạo Do Thái. Thậm chí đối với những người Do Thái chính gốc mới đến, cũng sẽ mất khá nhiều thời gian để đồng hóa và đào tạo họ thành những nhân công có hiệu suất làm việc cao. Tuy nhiên nhiều quốc gia lại không chú trọng đơn giản hóa việc này mà lại tư duy kiểu mì ăn liền. Nguồn nhân công nước ngoài ngắn hạn sẽ không thể nào tạo nên những đột phá bền vững liên tiếp như cái cách mà những người nhập cư thật sự tận tụy đã tạo nên.

Israel vẫn luôn phải đối mặt với nhiều vấn đề mà những hiểu biết sâu rộng về công nghệ và tổ chức của họ khó có thể giải quyết rốt ráo. Tuy nhiên những thành công của họ về kinh tế, văn hóa , chính trị đã trở thành hình mẫu chuẩn mực cho nhiều quốc gia đang phát triển khác – bao gồm cả kẻ thù không đội trời chung với họ là các nước Ả Rập – học tập và noi theo.

“Quốc gia khởi nghiệp” đã truyền tải tư duy thoáng đạt và sâu sắc một cách đáng kinh ngạc chỉ trong khuôn khổ một tập sách không quá dày. Tôi đã thật sự bị thuyết phục bởi cái cách mà các tác giả đã phân tích tỉ mỉ những bí ẩn đằng sau thành công của quốc gia Do Thái. Điều đó đã làm nên những gì tinh túy nhất của tác phẩm, như một quyển “bí kíp” mà những quốc gia khác và ngay cả chính Israel có thể tiếp thu để ngày càng phát triển hơn trong thế giới vô cùng bất ổn hiện nay.

Bài viết được đóng góp bởi Phan Chí Tâm

You May Also Like

About the Author: Cộng tác viên

Bài viết này được đóng góp bởi một cộng tác viên. Vui lòng xem thông tin chi tiết về tác giả trong bài viết. Tìm hiểu thêm về cách trở thành cộng tác viên tại đây .

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *