Sách Self-Help Cuộc So Găng Giữa Hai Trường Phái

Sách Self-help là gì? Sách self-help đơn giản chỉ là các cuốn sách hoàn thiện bản thân, giúp chúng ta giải quyết tốt hơn các vấn đề trong cuộc sống. 

Trong ngành xuất bản thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, thì lượng sách self-help chiếm một tỉ trọng vô cùng lớn bởi về cơ bản, đây là dòng sách có tính thực tiễn cao, đọc không phải là để giải trí mà là để hành động tạo ra kết quả thực. Từ đó đời sống của chúng ta được cải thiện.

Dựa trên tính thực tiễn thì về cơ bản, dòng sách self-help có thể được chia ra làm hai trường phái. 

Trường phái thứ nhất là trường phái dựa trên nền tảng “tính cách”. Trường phái này đề cao sự thay đổi ở tính cách bên trong. Cuốn sách có thể đại diện cho trường phái này chính là: “7 thói quen hiệu quả” của tác giả Stephen Covey. Mẫu hình lý tưởng đại diện cho cuốn sách này có thể kể ra, đó là tổng thống Mỹ Benjamin Franklin, một con người đức độ và đa tài.

Trường phái thứ hai là trường phái dựa trên nền tảng “hành vi”. Trường phái này đề cao sự thay đổi ở hành vi bên ngoài. Cuốn sách có thể đại diện cho trường phái này chính là: “Đắc nhân tâm” của tác giả Dale Carnegie. Mẫu hình lý tưởng đại diện cho cuốn sách này có thể kể ra, đó là nhà tư bản dầu mỏ người Mỹ Rockefeller, một nhà hùng biện đại tài. 

Xét về mặt lịch sử thì trường phái “tính cách” có trước với xuất phát điểm là cuốn sách tự truyện của Benjamin Franklin. Trong cuốn tự truyện của mình, Benjamin Franklin đã thuật lại việc ông đã thay đổi những tính cách xấu của mình bằng cách viết chúng ra một cuốn sổ. Rồi hàng ngày ông ghi chép lại một cách tỉ mỉ quá trình thay đổi trong tính cách của ông diễn ra như thế nào. Cuốn sách sau đó đã làm cho trường phái “tính cách” trở nên phổ biến.

Thế nhưng theo thời gian trường phái này dần dần bị lu mờ, bởi để có được kết quả sẽ cần đến một quá trình dài đằng đẵng. Và không phải ai cũng đủ kiên nhẫn để theo đến cùng. Lúc này trường phái “hành vi” nổi lên như một liều thuốc Aspirin có thể cắt nhanh cơn đau, giải quyết những vấn đề một cách tức thì. Trường phái này đơn thuần chỉ là thống kê lại những hành vi bên ngoài của những người thành công và rồi sau đó khuyến khích chúng ta làm theo.

Thế nhưng những giải pháp nhanh thì không hề căn cơ và bền vững. Đến năm 1989 thế giới Self-help đã thay đổi khi Stephen Covey cho ra đời tác phẩm “7 thói quen hiệu quả” làm sống lại trường phái “tính cách” bằng một hệ thống chiến lược sống hết sức khoa học. “7 thói quen hiệu quả” dựa trên nền tảng chính là “tính cách” tuy nhiên cũng không hề phủ nhận trường phái “hành vi”

Mình thấy nếu để so găng giữa hai trường phái “tính cách” và “hành vi” hay là giữa 7 thói quen hiệu quả với Đắc nhân tâm thì thật khó bởi mỗi cái đều có cái hay và cái dở riêng.

Về 7 thói quen hiệu quả thì ý tưởng của nó được gói gọn hoàn toàn trong 4 câu được xem như dẫn dụ ra:

Gieo suy nghĩ gặt hành động

Gieo hành động gặt thói quen

Gieo thói quen gặt tính cách

Gieo tính cách gặt số phận.

7 thói quen ở đây bao gồm:

  • Thói quen số 1: Luôn chủ động.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta sống phải có trách nhiệm với bản thân. Và rằng dù hoàn cảnh có diễn ra như thế nào đi chăng nữa thì cuối cùng, bản thân chúng ta cũng là người quyết định. Thế nên thay vì lo lắng cho những vấn đề ngoài tầm kiểm soát, chúng ta nên tập trung vào những vấn đề nằm trong tầm kiểm soát…

  • Thói quen số 2: Bắt đầu từ mục tiêu xác định.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta phải biết cách thiết lập mục tiêu và xây dựng kế hoạch hành động. Bởi trên thực tế đời sống, mọi kết quả đều phải được sáng tạo hai lần. Lần thứ nhất, sáng tạo trong tâm trí. Và lần thứ hai, sáng tạo bên ngoài thế giới vật lý.

  • Thói quen số 3: Ưu tiên cho điều quan trọng.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta phải có khả năng sắp xếp thời gian một cách hợp lý. Và rằng, thay vì liên tục phản ứng cho những điều cấp bách, chúng ta nên ưu tiên thực hiện những mục tiêu quan trọng trước. Điều này giúp chúng ta giảm đi đáng kể áp lực trong cuộc sống.

  • Thói quen số 4: Tư duy cùng thắng.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta cần phải có thái độ tích cực với chiến thắng của người khác. Và rằng trong cuộc chơi, chúng ta không mong muốn bất cứ ai sẽ trở thành người thua cuộc cả…

  • Thói quen số 5: Lắng nghe và thấu hiểu.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta phải biết cách lắng nghe một cách chân thành. Bởi có lắng nghe mới có thấu hiểu. Có thấu hiểu rồi mới có sự thấu hiểu lại.

  • Thói quen số 6: Đồng tâm hiệp lực.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta phải có khả năng hợp tác với những người xung quanh. Bởi về cơ bản, không ai trong chúng ta hoàn hảo đến mức có thể làm mọi thứ. Ai cũng có điểm mạnh, điểm yếu của riêng mình. Khi chúng ta hợp tác, do tính bù trừ: 1 + 1 không phải bằng 2 mà 1 + 1 sẽ bằng 3

  • Thói quen số 7: Rèn giũa bản thân.

Thói quen này đòi hỏi chúng ta tự đổi mới bản thân ở mọi khía cạnh: thể chất, tinh thần, trí tuệ, quan hệ xã hội và tình cảm. Nhờ tự đổi mới một cách thường xuyên mà 6 thói quen đã nêu ra ở trên trở nên hiệu quả hơn rất nhiều.

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Theo quan điểm của bản thân mình 7 thói quen hiệu quả có cả những điểm hay và cả những điểm dở.

  • Điểm hay: Cuốn sách là một hệ thống khá logic và chặt chẽ đưa chúng ta qua 3 lộ trình.

Lộ trình đầu tiên: gồm các thói quen 1, 2, 3, tạo ra cho chúng ta thành tích cá nhân, bằng chính cái tính cách bên trong. Lộ trình tiếp theo: gồm các thói quen 4,5 và 6 tạo ra cho chúng ta thành tích tập thể bằng chính hành vi phù hợp với tính cách. Thói quen cuối cùng số 7, lộ trình cuối là chất xúc tác cho 6 thói quen trên. Nói chung nếu áp dụng 7 thói quen thì chúng ta có thể thấy ngay được sự chuyển biến. Vấn đề là ít hay nhiều mà thôi

  • Điểm dở:

Cuốn sách quá đề cao “ý chí độc lập” trong khi con người chúng ta về cơ bản là một cỗ máy sinh học (không phải ai cũng đều có ý chí siêu việt như Benjamin Franklin). Hơn thế nữa cuốn sách cũng hơi máy móc khi cho rằng hành vi phải dựa trên tính cách thì mới bền vững. Điều này cũng dễ hiểu bởi Stephen Covey là một người theo đạo công giáo với niềm tin sâu sắc vào tình yêu thương của Chúa.

Về Đắc nhân tâm thì ý tưởng của nó dựa trên việc hiểu những nguyên lý về tâm lý chung của con người và được chia làm 4 phần

  • Phần 1: Nói về nghệ thuật ứng xử căn bản, bao gồm những bí quyết, kinh nghiệm và cả các bài học về việc đối nhân xử thế trong các mối quan hệ xã hội mà chúng ta cần lưu tâm đến. 
  • Phần 2: Hướng dẫn chúng ta những bí quyết hữu ích trong việc tạo ra sự thiện cảm đối với người đối diện, nhờ đó giúp cho những người xung quanh luôn yêu quý và trân trọng tình cảm của chúng ta
  • Phần 3: Đem lại cho chúng ta rất nhiều bài học bổ ích liên quan đến lĩnh vực tâm lý học, chỉ cho chúng ta các phương pháp và bí quyết giúp chúng ta và những người khác có chung về suy nghĩ và quan điểm trong cuộc sống.
  • Phần 4: Phần cuối cùng của cuốn sách Đắc nhân tâm, tác giả trình bày cho chúng ta những cách để chuyển hóa cảm xúc và suy nghĩ của một người từ tiêu cực chuyển thành tích cực mà không để xảy ra sự hận thù hay oán trách, dù cho đây không phải là một việc làm đơn giản chút nào.  

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Về cơ bản trong mỗi con người chúng ta có hai luồng cảm xúc là thích và ghét. Chúng ta thường thích: là người quan trọng, là người được người khác lắng nghe, là người tốt đẹp, là người cao thượng… Chúng ta thường ghét: bị chỉ trích, là một người tầm thường, ghét bị người khác khinh miệt… Từ đó Đắc nhân tâm đề ra những hành vi ứng xử có tính thủ thuật. Điều này đôi khi, tạo ra ác cảm cho rất nhiều người rằng: Đắc nhân tâm là một cuốn sách giả tạo. Theo bản thân mình nghĩ thì điều này vừa đúng lại vừa không đúng, bởi về cơ bản, mỗi cuốn sách đều có những điểm hay và dở riêng. Điều quan trọng là chúng ta cần phải biết gạn đục khơi trong mà thôi. Cụ thể hơn bây giờ mình sẽ phân tích hay và dở:

  • Điểm hay:

Tạm thời không phán xét chuyện đúng sai ở đây thì về cơ bản, Đắc nhân tâm có thể mở rộng thêm những phương án có khả năng giúp chúng ta đạt được kết quả, điều mà 7 thói quen hiệu quả hạn chế.

  • Điểm dở:

Kết quả thu được lợi cho những ai, đó mới là vấn đề mấu chốt. Vì vậy việc sử dụng “đắc nhân tâm” nhất thiết phải có thêm một chữ “tâm”. Chữ “tâm” ở đây là gì? Thực ra cái tâm ở đây rất khó để nhận biết, nhưng để lâu thì cũng sẽ lộ ra.

Con người ta về bản chất ai cũng sống cho mình trước. Thế nhưng khi nói đến chữ “lợi” nên có tư duy cùng thắng. Hai người rơi xuống sông, một người biết bơi, một người không biết bơi. Theo phản xạ bản năng, người không biết bơi sẽ giữ chặt chân người biết bơi lại. Còn người biết bơi theo bản năng sẽ cố đạp tay người biết bơi ra. Lúc đó hầu như cả hai người đều mất hết đi lý trí, ai cũng cần không khí, ai cũng muốn sống. Và kết quả là cả hai cùng chết đuối. Nhưng nếu giả sử người không biết bơi không níu chân để người biết bơi có thể bơi vào bờ. Người biết bơi khi đó nếu không có tâm sẽ bỏ mặc, còn ngược lại nếu là một người có tâm thì sẽ cố gắng tìm một cái phao để vứt cho người không biết bơi đang trong tình trạng “sống dở, chết dở”. Và thế là cả hai cùng được sống. Đó chính là “tính người”, là “tình người” hay là “tư duy cùng thắng”.  

Kết luận: Thực ra như tiêu đề bài viết, đây là cuộc so găng giữa hai trường phái nhưng ở đây không có cái nào là thực sự thắng hay cái nào là thực sự thua cả. Bởi mỗi cái đều có những nét hay, dở riêng và hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau. Nếu 7 thói quen hiệu quả có thể ví như mặt đất vững chắc và kiên định thì Đắc nhân tâm chính là cái cây mọc một cách xanh tươi và linh động trên mảnh đất ấy. Đất cung cấp dinh dưỡng cho cây, cây đến lượt nó lại lấy rễ cắm sâu giúp đất càng ngày càng vững chắc hơn.

Bài viết chia sẻ từ Cộng tác viên Vinh Nguyen ([email protected])

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: