Sách Thiếu Nhi Nhưng Người Lớn Lại Giật Mình Thon Thót?

Là một đứa mang khối óc đơn bào và một tâm hồn thủy tinh, tớ luôn luôn có nhu cầu tìm tới văn học thiếu nhi như một phương pháp để giải tỏa stress sau những giờ nổ não bên trinh thám, quắn quéo bên lãng mạn, phiêu du cùng fantasy hay miên mang suy tư bên những nồi kinh điển. Bên cạnh những quyển thiếu nhi đã trở nên quá … thiếu nhi với đứa già đầu như tớ, vẫn có những quyển sách dịu ngọt trong trẻo tựa dòng suối mát lành chảy qua tâm hồn cằn cỗi này.

Cơ mà bài viết này không phải để nói về điều ấy, ngược lại, tớ muốn dùng những dòng tiếp theo để kể về những cuốn sách mà, tiếng là dành cho thiếu nhi nhưng lại khiến cái đứa đã bai bai thời nhi đồng chục năm có lẻ là tớ đây phải trợn mắt, hát miệng, khóc thét hoặc sởn da già. Không, đó đều là những cuốn sách hay, chỉ là, đối với tớ, nó không hẳn là sách dành riêng cho thiếu nhi, thậm chí có phần hơi nặng nề nếu để những em quá nhỏ tuổi đọc.

#1 Cô gà mái xổng chuồng – Hwang Sun-mi

Nếu tớ có cái thiên kiến nào về việc văn học Hàn Quốc quá sầu thảm đến mức gây “trầm cảm” (Không cố ý xúc phạm đâu nhé), thì công lao phần lớn thuộc về Hwang Sun-mi và những tác phẩm của bà, đặc biệt là bé cưng hạt tiêu Cô gà mái xổng chuồng này đây. Hwang Sun-mi, nói đúng hơn là dịch giả những tác phẩm của bà tại Việt Nam, luôn dùng những cái tên hết sức vô hại để đặt cho những cuốn sách của mình. Nào là “Chó xanh lông dài”, nào là “Phiếu bé hư”, nào là “Những người bạn ở thung lũng mặt trời mọc” hay “Ngôi làng cổ tích”. Làm gì có điều gì thuần thiếu nhi đến thế cơ chứ?

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Ấy là tớ đã nghĩ thế, khi tớ chuẩn bị đọc “Cô gà mái xổng chuồng”, để rồi cuối cùng bị hố nặng. Đây hoàn toàn không phải là câu chuyện mộng mơ êm dịu với những loài vật biết nói nắm tay nhau cùng nhảy múa hát ca gì cả. Nó hoàn toàn ngược lại. Nó kẻ một câu chuyện cuộc đời đầy trắc trở của một cô gà công nghiệp. Những khao khát mãi không thể hoàn thành, sự tự do phải đổi bằng máu, mất mát đau thương luôn hiện hữu, và sự bạc bẽo, khắc nghiệt của cuộc đời. Suốt cả câu chuyện là những lần vật lộn đấu tranh lại với định mệnh của một cá thể nhỏ nhoi, để rồi nhận ra tạo hóa có những quy luật đã thành bất biến, không phải cứ muốn là có thể thay đổi. Không khí câu chuyện đã nặng nề, u ám ngay từ những phút đầu tiên, cả câu chuyện chẳng có mấy khoảnh khắc vui vẻ đáng yêu, rất nghiệt ngã và cũng rất thực tế.

Tuy là loài vật, nhưng những cá thể trong “Cô gà mái xổng chuồng”, bằng một cách nào đó, đã trở nên con người hơn cả những con người mờ nhạt xuất hiện trong tác phẩm. Sự phát triển về nội tâm của nhân vật cô gà mái là một sự phát triển hoàn thiện và đầy dữ dội. Nó khiến tớ phải tự hỏi, chả lẽ thiếu nhi Hàn Quốc lại trưởng thành sớm đến thế?

#2 Truyện loài vật – Ernest Thompson Seton

Lại một lần nữa, lại là những câu chuyện về những con vật giống như “Cô gà mái xổng chuồng” ở trên. Nhưng nếu ở “Cô gà mái xổng chuồng”, những con vật ít nhiều mang dáng dấp của người (Tức là tụi nó biết nói và biết đấu tranh nội tâm sâu sắc ấy) thì ở Truyện loài vật, những loài không phải người ấy đã được đưa về đúng với bản chất động vật nhất mà chúng sở hữu.

Giống như tớ đã từng viết trong một bài review quyển này trước đó, “Truyện loài vật” đem lại cho tớ cảm giác của một series thế giới hoang dã vẫn được chiếu trên Animal Planet, với hàm lượng văn học cao hơn mà thôi. Không phải là hành trình đấu tranh vượt qua bản thân hay hướng tới tương lai tươi đẹp gì cả, đây giống như một cuốn bách khoa ghi lại tập tính sinh hoạt của các loài vật trong sách, cách chúng sinh tồn trong tự nhiên, hay cách chúng sử dụng bản năng của giống loài mình. Nhân tính, thứ vốn chỉ con người mới có, gần như bị loài bỏ hoàn toàn ở những con vật này, chúng không đại diện cho thứ tư tưởng hay tính cách cao siêu gì cả, chúng chỉ là chúng thôi.

Truyện loài vật

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Chính vì lẽ đó, tác giả sẽ không hề ngần ngại phô bày hết sự khắc nghiệt, tàn khốc của tự nhiên. Ở đó, từng loài động vật dù là to lớn mạnh mẽ nhất, đến những loài chim nhỏ bé nhất, đều phải đương đầu với vô vàn thử thách đến từ môi trường sống đầy rẫy hiểm nguy, từ loài người trong quá trình họ mở rộng lãnh thổ của mình (Tác phẩm được viết bởi một tác giả người Anh di cư đến Canada vào thế kỷ XIX, khi vùng đất này vẫn còn khá hoang sơ). Những cái chết là thứ không bao giờ thiếu, chúng trải đầy trên những trang sách, từ đẫm máu, ám ảnh đến chóng vánh, bất ngờ.

Trong tuyển tập truyện ngắn này, hiếm có câu chuyện nào có cái kết được coi là có hậu, giống hệt cuộc đời của những con thú ngoài tự nhiên vậy, giết hoặc bị giết. Đối với chúng, chết già là một ân huệ. Tuy việc để các mầm non đất nước mở mang tri thức là điều hay, nhưng tớ tự hỏi, liệu các bạn thiếu nhi quá nhỏ có cần thiết phải biết đến chọn lọc tự nhiên sớm đến vậy không?

#3 Max – Bi kịch của chủng tộc thượng đẳng – Sarah Cohen-Scali

Những tác phẩm viết về Đức Quốc xã luôn luôn đem lại cho tớ cảm giác nặng nề, buồn thảm, kể cả những cuốn sách thiếu nhi như “kẻ trộm sách” hay “Cậu bé mang Pyjama sọc” (Tuy rằng tớ vẫn nghĩ những cuốn ấy thiếu nhi có thể hold được). “Max – Bi kịch của chủng tộc thượng đẳng” lại là một câu chuyện khác. Không viết về nạn diệt chủng Holocaust hay nhưng trận chiến ác liệt, cuốn sách hướng nội dung về một dự án khủng khiếp và vô nhân tính mà chính phủ phát xít đã thực hiện trong những năm đó – dự án về những đứa trẻ tộc Arya thượng đẳng.

Theo chân một đứa trẻ được ra đời từ dự án ấy, chứng kiến cách mà những người lớn có quyền lực sử dụng những cách tàn bạo nhất để tác động đến tâm trí, uốn nắn những đứa trẻ vô tội thành những công cụ hoàn hảo để phục vụ những mưu đồ bá chủ bệnh hoạn.

Cái đáng sợ ở tác phẩm nằm ở giọng văn ngây thơ, dửng dưng, pha chút hài hước ngây thơ của chính cậu bé nhân vật chính, từ khi cậu còn là bào thai tới lúc chiến tranh kết thúc. Giống như một lớp đường bọc ngoài viên thuốc đắng vậy. Giọng văn ấy khiến ta lơ là đôi chút, để cho những cái trần trụi, đáng sợ của chiến tranh, sự điên cuồng của tư tưởng méo mó hay cái chết chóc luôn thường trực trong mỗi trận chiến sẽ bất chợt chọc thẳng vào tâm trí ta, chạy dọc theo sống lưng ta, hét lên rằng “Loài người đã bị làm sao vậy?”. Ta phải tự hỏi, loài người còn có thể làm ra những điều độc ác đến đâu nữa, và tại sao nạn nhân lại luôn luôn là những người yếu đuối nhất, vô tội nhất, dễ tổn thương nhất.

Đối với tớ, cuốn sách này là lời tố cáo mạnh mẽ nhất cho sự sai trái của chủ nghĩa Phát xít. Và với từng đó sức nặng, tớ không nghĩ là những bạn quá nhỏ có thể hiểu hết được những gì tác giả muốn truyền tải. Thậm chí phần đầu hơi dài dòng của cuốn sách cũng có thể khiến nhiều bạn thiếu kiên nhẫn đấy.

#4 Bụi sao – Neil Gaiman (Thực ra chưa có tác phẩm nào ổng viết mà tớ thấy thuần cho thiếu nhi cả)

Trong số những cuốn sách được tớ liệt kê ở bài viết này, đây có lẽ là cuốn sách nhẹ đô nhất. Cốt truyện đơn giản, lời văn thơ mộng tuyệt vời, nhân vật mang tính cách điệu khá cao và không khí đặc quánh mùi cổ tích. Với từng đó vũ khí thì thế quái nào mà Bụi sao lại đồng mâm đồng chén với những tác phẩm phía trên nhỉ? Tớ có lẽ sẽ thắc mắc thế đấy, nếu như tớ không mở quyển sách ấy ra đọc và con mắt cận thị này đã suýt thì lọt tròng ra ngoài. Một cảnh nóng theo mọi nghĩa đã được insert ngay từ mấy chục trang đầu tiên, giữa hai bậc sinh thành của nam chính.

Vì sao vậy? Vì sao tác giả lại chèn thêm cái đoạn chữ bị nguyền rủa đó vậy? Nó THẬT SỰ (tớ xin nhấn mạnh là thật sự) không cần thiết và suýt nữa đã làm hỏng đi không khí cổ tích rất tuyệt vời mà chính ông đã tạo ra. Tớ không có nhu cầu biết thêm tường tận quá trình nam chính chuyển từ ở với bố sang ở với mẹ, mà tớ nghĩ các bạn nhỏ cũng chẳng cần biết nó làm gì. Ít ra, nên để những tri thức ấy đến với các bạn theo một con đường khác, ít bất thình lình hơn và nghiêm túc hơn.

#5 Cửa hiệu tự sát (Hay còn có tên khác là “Cửa hàng dành cho kẻ ngán sống”) – Jean Teulé

Tớ đã ngửi thấy mùi không lành kể từ khi người ta gắn thêm cái tag “Dystodia” vào bên cạnh tag “Thiếu nhi” của cuốn này rồi mà, đấy cấm có sai nhé. Với tớ, nếu có cái gì không dành cho thiếu nhi, thì đấy chính là sự tăm tối và ngột ngạt của thể loại văn học “Phản địa đàng”, khi thế giới đã trở thành một đống hỗn độn và con người dần phát điên trong tuyệt vọng. Ấy thế mà cuốn sách này đã lừa tớ một màn ngoạn mục y như film Hollywoods vậy. Nó khiến tớ đắm chìm trong thế giới độc đáo của nó lâu thật lâu, thích thú với nội dung mới lạ, cách trình bày nhẹ nhàng châm biếm phủ lên một vấn đề vô cùng nghiêm trọng là sự tuyệt vọng và cái chết, và cả luồng gió mới tươi sáng đầy hy vọng rất khác thường mà cuốn sách đã thổi vào lòng tớ, sau một loạt những cuốn Dystopia đã âm u lại còn khó gặm như “1984”, “Thế giới tươi đẹp”, “Chúng tôi” hay “451 độ F”. Nó đã có thể là một cuốn sách thiếu nhi chuẩn mực biết bao.

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Tớ cứ nghĩ cuốn này đã chắc chân trong top 10 sách 2021 của tớ rồi đó, nếu tớ không đọc đến dòng cuối cùng. Thật không thể tin được, cú lật kèo xảy ra ở dòng cuối cùng, tớ lớn bằng từng này rồi mà chưa bao giờ gặp trường hợp nào giống vậy. Cái kết quá shock và hụt hẫng này, đối với tớ, dường như đã phá hủy phần nào những gì được vun đắp từ đầu truyện đến giờ, làm mất đi ý nghĩa mà tớ nghĩ là tác giả muốn truyền tải. Có thể trong cơn kinh ngạc tớ đã quá vội vàng, có thể tớ còn quá thiển cận để hiểu tác giả muốn truyền đạt. Tớ không rõ nữa. Nếu cái kết câu chuyện về cửa hiệu tự sát này không ngã ngửa như vậy, tớ đã có thể giới thiệu nó cho bất cứ thiếu nhi nào rồi. Cuốn sách đã có phiên bản hoạt hình, nhưng chắc phải lâu lắm tớ mới tha thứ cho cái kết của phiên bản giấy để có thể dán mắt vào phiên bản hình ảnh động một cấch thanh thản hơn.

Ngoài ra, còn có một số những cuốn sách thiếu nhi khác mà tớ nghĩ rằng tuy chúng khá phù hợp với thiếu nhi, thì những bậc phụ huynh cũng nên giải thích trước ở một số thứ, để trải nghiệm đọc của các bé được tốt hơn. Như một số những cuốn khác đề tài kinh dị của Neil Gaiman (“Coraline”, “Câu chuyện nghĩa địa”,…), “Trên sa mạc và trong rừng thẳm” với trope White Savior và một vài tình tiết giết người hơi ghê, hoặc như “Công chúa nhỏ” với sự tích cực có phần hơiiiiii độc hại của nhân vật chính chẳng hạn. Chúng đều là những cuốn sách rất khá, có những cuốn mà tớ cực kỳ thích. Chỉ là chúng đã giả danh thiếu nhi hơi quá đà thôi.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: