Suối Nguồn – Cuốn sách tôn vinh con người của Ayn Rand

Nếu có điều gì đầu tiên để nói về cuốn tiểu thuyết này thì mình chỉ có thể nói rằng đây là một cuốn tiểu thuyết hay với nội dung hàm chứa những triết lý sâu xa và thật ấn tượng với cách xây dựng nhân vật trên cả tuyệt vời của tác giả. Dù cho cuốn sách có được viết từ năm 1943 thì đến nay những gì trong đó vẫn khiến độc giả vô cùng say mê. Mình chưa từng nghĩ rằng sẽ có thể hoàn thành một cuốn tiểu thuyết hơn 1.000 trang chỉ trong vài ngày ngắn ngủi, nhưng đúng là một khi đã bắt đầu đọc Suối Nguồn, tự nhiên sẽ có một lực hút vô cùng hấp dẫn nào đó khiến bạn tiếp tục đọc cho đến hết cuốn sách.

Cuốn sách được chia làm 4 phần, khắc họa chân dung của các nhân vật Peter Keating – kiến trúc sư, Ellsworth M. Toohey – nhà báo, Gail Wynand – nhà báo, nhà đầu tư và Howard Roark – nhân vật đặc biệt nhất trong cuốn sách, một kiến trúc sư theo trường phái hiện đại. Câu chuyện xoay quanh cuộc đời của Howard Roark trong quá trình xây dựng sự nghiệp của anh từ một chàng trai trường Stanton bị đuổi học, bắt đầu sự nghiệp từ con số 0 cho đến khi trở thành một trong những hiện tượng của giới kiến trúc với cả sự ngưỡng mộ và tai tiếng. Những câu chuyện thú vị xoay quanh sự nghiệp của Howard Roark,  về người đồng môn Peter Keating, nhà báo lạ lùng Ellsworth M. Toohey, ông chủ bút của tờ báo Ngọn cờ Gail Wynand, người phụ nữ của Roark – Dominique Fracon và những nhân vật khác cũng đã tạo nên thành công không nhỏ của cuốn sách này.

Mình thích cách tác giả xây dựng nhân vật trong Suối Nguồn, bởi lẽ những nhân vật của Ayn Rand điều có những nét cá tính riêng biệt, những suy nghĩ khác thường, những cuộc chiến nội tâm sâu sắc và sống theo những triết lý riêng của họ. Bằng một cách tự nhiên nào đó, các nhân vật được diễn tả một cách nổi bật, là hiện thân cho những suy nghĩ, những toan tính của chính họ.

Ayn Rand đã chia sẻ trong lời giới thiệu trong cuốn sách rằng :

“Vì mục đích của tôi là khắc họ con người lý tưởng, tôi phải xác định và vẽ ra những hoàn cảnh để cho nhân vật sống, đồng thời là hoàn cảnh mà sự tồn tại của con người lý tưởng đó đòi hỏi. Vì tính cách của con người là sản phẩm của những tín điều mà anh ta giữ, tôi cũng phải xác định và vẽ ra những tín điều và niềm tin sẽ tạo ra anh ta. Điều này cũng có nghĩa là tôi phải xác định và vẽ ra các nguyên tắc đạo đức hợp lý.

Vì con người hoạt động và giao tiếp với nhau, tôi phải vẽ ra hệ thống xã hội ở đó con người lý tưởng của tôi có thể tồn tại và hoạt động – một hệ thống tự do, hiệu quả, hợp lý; một hệ thống đòi hỏi và tưởng tưởng cho những năng lực tốt đẹp nhất trong mỗi con người. Nhưng bản thân chính trị cũng như đạo đức hoặc triết học đều không thể tồn tại như mục đích tự thân, dù trong đời sống hay trong văn học. Chỉ có Con người mới có thể là mục đích tự thân cho chính mình mà thôi.” 

Bởi những lý do đó, sự khắc họa nhân vật trong Suối Nguồn trở thành một nghệ thuật. Tất cả các nhân vật hiện lên rõ ràng qua từng dòng viết, và quan trọng hơn là tạo được cảm xúc rất lớn trong lòng độc giả.

Hẳn khi đọc cuốn sách này, có lẽ bạn cũng như tôi sẽ có đôi chút cảm giác khó chịu, khó chấp nhận với sự lạnh lùng, gai góc, ngạo nghễ và đôi chút cứng đầu của Howard Roark khi anh luôn làm mọi thứ theo cách tin của riêng anh, hoàn thành mọi công trình được giao với sự tự tin mạnh mẽ rằng những công trình kiến trúc của anh phải được xây dựng như nó đúng là như thế thì mới lột tả hết được ý nghĩa.

Bởi với anh  “những cái có thể làm với chất liệu này thì không được làm với chất liệu khác. Không có hai chất liệu nào giống hệt nhau… Không có hai tòa nhà nào cùng mục đích như nhau… Một tòa nhà là một thực thể sống, giống như một con người. Đức hạnh của một tòa nhà là phải tuân thủ những nguyên lý của chính nó, tuân thủ triết lý xuyên suốt của nó, và phải phục vụ mục đích của chính nó. Một con người không vay mượn các bộ phận cơ thể anh ta. Một tòa nhà không vay mượn những mảng miếng linh hồn của nó”.

Điều kỳ lạ là sự khó chịu mơ hồ đó cũng đi kèm với sự ngưỡng mộ tài năng của anh, ngưỡng mộ sự chính trực mà anh có. Cái “sự chính trực” đó chính là cái mình đã phải nghiền ngẫm rất nhiều về lý do tại sao Howard Roark có thể sống một cách mặc kệ đời như vậy, cái suy nghĩ đó cứ quanh đi quẩn lại cho đến khi mình đọc đến đoạn Gail Wynand nói chuyện với Dominique Fracon và làm rõ điều này. Gail Wynand đã nói với Dominique rằng Roark là kiểu người cô thích bởi chính sự chính trực đó. Anh không đánh đổi đam mê và quan điểm của mình để thỏa hiệp với bất cứ điều gì khác, cho dù có đôi khi người ta thèm khát được một lần nhìn thấy Howard Roark gục ngã và thỏa thiệp, nhưng không ai nhận thấy điều đó một lần nào.

“Anh là một người có đức tin sâu sắc, Roark ạ – đức tin theo cách riêng của anh. Tôi có thể nhìn thấy nó trong những tòa nhà anh kiến trúc.”

“Đúng vậy.” – Roark trả lời.

Qua ngòi bút của Ayn Rand, Howard Roark trở thành hiện thân của linh hồn con người và cuộc đấu tranh của anh đại diện cho chủ nghĩa cá nhân đối lập với chủ nghĩa tập thể. Có lẽ chính cái vẻ ngạo nghễ, lạnh lùng, không quan tâm và “đức tin” riêng của anh, Ayn Rand đã tạo nên một Howard Roark theo cách đặc biệt nhất.

Không chỉ nhân vật chính, bằng cách xây dựng những mối quan hệ với những nhân vật khác chung quanh Howard Roark, Ayn Rand cũng đã lột tả nhiều hình mẫu nhân cách con người, tất cả đều khác với hình mẫu lý tưởng mà bà đặt vào Howard Roark.

Đó là Peter Keating, nhà kiến trúc sư vốn đam mê hội họa nhưng chiều theo mong muốn cá nhân và trách nhiệm của mẹ, Peter lạc bước vào giới kiến trúc. Dù anh tốt nghiệp loại ưu, bắt đầu con đường sự nghiệp một cách dễ dàng và thuận lợi, nhưng những thành công sau này của anh đều có hình bóng của Roark. Peter tưởng như mình đã là vua của cả một đế chế khi những công trình của anh được người ta tung hô, ngưỡng mộ và dành cho anh những lời khen có cánh. Nhưng đau đớn thay, sự ngưỡng mộ đó lại dành cho những tòa nhà mà anh vay mượn từ những nét chì của Roark. Peter luôn hoang mang, mâu thuẫn với sự thành công mà anh có, nhưng cứ để nó trôi đi, bỏ qua những mặc cảm tội lỗi trong mình để rồi, đến khi qua đi những thành công vốn không thực đó, Peter mới nhận thấy sự trống rỗng bao trùm.

Roark đến gần cuối cuốn sách, khi nói chuyện với Gail Wynand đã nói về Peter Keating thế này:

“Mục đích của anh ta trong cuộc sống là gì? Sự vĩ đại – dưới con mắt của những người khác. Là danh vọng, sự ngưỡng mộ và đố kỵ – tất cả đều đến từ những người khác. Chính những người khác đã khống chế niềm tin của anh ta, một niềm tin mà Keating chưa bao giờ có, nhưng anh ra thỏa mãn vì mọi người tin rằng anh ta có những niềm tin như thế. Những người khác chính là động cơ, là mối quan tâm của anh ta.

Anh ta không muốn trở thành vĩ đại, mà chỉ muốn được mọi người cho là vĩ đại. Anh ta không muốn tự xây dựng mà chỉ muốn được ngưỡng mộ như một người xây dựng. Anh ta vay mượn của người này để tạo ấn tượng với người kia. Đó chính là sự không vị kỷ đích thực nhất mà ông vừa nói. Anh ta đã phản bội và từ bỏ cái tôi của mình.”

Peter trong những ngày tháng khốn cùng của đời mình lại bắt đầu đầu hành trình tìm kiếm linh hồn mình, tìm chút thanh thản qua những nét cọ sau ngần ấy năm tuổi trẻ, ở cái thời điểm mà Howard Roark chua xót nói với anh: “Đã trễ rồi, Peter, đã quá trễ!”

Không ngu ngốc như Peter Keating, Ellsworth Toohey là một nhà báo nổi bật với sự thông minh và suy nghĩ hơn người. Đây là nhân vật gây nhiều bất ngờ nhất cho mình và cũng là nhân vật khiến mình ấn tượng thứ 2 sau Howard Roark trong cuốn sách, bởi thật khó để nắm bắt được những hành động của ông đang hướng tới điều gì. Ellsworth thấu rõ tâm can của quần chúng. Ông biết được họ đang cần gì. Ông lịch thiệp và thận trọng nhưng những gì ông viết ra trong cột Một tiếng nói nhỏ trong tờ Ngọn cờ cũng ẩn chứa những toan tính riêng mà không phải ai cũng thấy được.

Người khác cảm thấy ông không phải là một mối nguy bởi sự lịch thiệp và chuyên nghiệp ông biểu hiện. Ông luôn rất thông minh để hướng quần chúng, hướng độc giả của mình, và cả những người mà ông muốn điều kiểu bằng một cách rất khéo léo bằng tài năng thiên bẩm riêng có. Ellsworth đã có thể trở thành một người vĩ đại khi hướng tài năng của mình theo những điều đúng đắn.

Thay vì vì hướng quần chúng vào sự thánh thiện, Ellsworth làm cho họ bán đức tin của mình, chạy theo những giá trị vô nghĩa: họ điên cuồng tin vào văn học sáo rỗng của Louis Cook; tin vào đống rác rưởi trên sân khấu kịch nói của Ike và tin vào mớ xã luận ngu dốt của Lancelot Clokey. Ayn Rand đã để lộ mục đích của Ellsworth cho mọi hành động của mình – chính là quyền lực, một thứ quyền lực của đức tin bị đặt nhầm chỗ. Đó có lẽ là sai lầm lớn nhất của Ellsworth – chạy theo thứ quyền lực phù phiếm không hồi kết cho những mong muốn không tưởng của mình – một kiểu sống thứ sinh tự phụ.

Gail Wynand – chủ của tờ báo Ngọn cờ New York, cũng là nhà đầu tư cho rất nhiều mảng kinh doanh khác xuất hiện trong cuốn sách một cách hơi tương phản. Trong những phần đầu của cuốn sách, cảm tưởng Gail Wynand là một người vô cùng nguy hiểm, vô cùng thủ đoạn và là một kẻ đáng dè chừng bởi những toan tính của ông luôn làm người ta cảm thấy bị đe dọa. Nhưng khi đọc những dòng sau đó về ông, mình lại có những cảm nhận rất khác. Hầu hết cuộc đời mình, Gail sử dụng sự thấu hiểu về những mong muốn của con người để xây dựng tờ báo Ngọn cờ New York, cho công chúng những gì họ muốn thấy: tình dục, tai tiếng, sự nhơ bẩn của xã hội, mọi tin lá cải mà mọi người đều muốn đọc…

Một tờ báo bẩn thỉu và không có chính kiến đúng nghĩa, nhưng là tờ báo ăn khách nhất và mang lại nhiều tiền của nhất cho đế chế Gail Wynand. Gail có được mọi thứ mình muốn, thậm chí tìm niềm vui từ việc quật ngã những người chính trực nhất bằng tiền bạc và sự ép buộc. Ông biến họ thành những người tự bán linh hồn mình. Cho đến khi gặp Howard Roark, Gail như trở thành một con người khác, được sống với con người thật của mình, được thoải mái kể về quá khứ cơ cực, được thấu hiểu và được tranh đấu cho sự chính trực mà ông thực sự tin. Nhưng sự thất bại của Gail trong quá trình bảo vệ đó đã khiến Gail gần như sụp đổ, chịu thua những dư luận ồn ào để phục hồi lại Ngọn cờ New York, rồi lại một lần nữa xóa bỏ nó.

Dominique Francon dù không được coi là một nhân vật chính, nhưng tầm ảnh hưởng của cô lại rất rõ nét trong cuộc sống của mỗi người đàn ông xuất hiện ở đây. Là con gái của Guy Fracon – người đồng sự đã chọn Peter Keating và nâng đỡ chàng kiến trúc sư trẻ, cùng là một một nhà báo trong Ngọn cờ, cô được mô tả là một cô gái thông minh, lãnh đạm, không màng đến tình yêu, bất cần nghề nghiệp, coi thường dư luận. Nhưng kỳ thực, thẳm sâu bên trong, nàng là con người đa cảm và tôn thờ tự do đến khôn cùng. Khi gặp Roark, nàng vừa ngất ngây vì bị chàng lôi cuốn vừa căm ghét chàng vì cái vẻ thờ ơ nhưng lại vô cùng thu hút. Nàng biết chàng sẽ khiến nàng không còn tự do.

Cách yêu của Dominique đôi khi làm người ta không thể hiểu nổi. Để giữ Roark mãi mãi, nàng tự nhủ phải dìm chàng xuống bùn đen, phải khiến chàng trở nên kiệt quệ, làm cho chàng đau khổ để ai cũng tránh xa chàng, có thế chàng mới là chàng mãi mãi và của nàng mãi mãi. Nàng cũng tự làm mất đi cái danh dự và sỉ diện của mình với dư luận, với Peter Keating, với Gail Wynand để thực hiện cái mong muốn kỳ thực vừa mâu thuẫn vừa khó hiểu đó. Dominique có cả cái cá tính nghiệt ngã, thủ đoạn của các nhân vật khác trong truyện lẫn cái cảm nhận về cái đẹp tuyệt đối của Roark, điều đó khiến nàng trở nên đặc biệt.

Tính nhạy cảm và sự thông minh của nàng có vẻ lạnh lùng, nhưng nàng không phải thế; khi tòa báo của Wynand gặp khó khăn, nàng đã đến và tận tình giúp đỡ; để cứu vãn tòa báo (đồng thời để nàng có cơ hội tuyệt vời đoạn tuyệt với Wyand và sống với Roark) nàng đã tự biến mình thành 1 scandal, một sự kiện tai tiếng để tờ báo lấy đó mà thay đổi lập trường và sống trở lại, điều mà Wynand cũng phải thừa nhận là tấm chân tình mà nàng đền đáp cho hắn.

Suối Nguồn, là một dòng suối chảy siết, nhiều gấp khúc, nhiều dữ dội, thậm chí đôi lúc còn là sự cuồn loạn đến nghiệt ngã. Cuốn sách viết ra để thỏa mãn những trái tim quyết liệt, tham vọng, đam mê, và cháy bỏng đến tận cùng dù sự tận cùng đó phải vật vã từ trong đau đớn tuyệt vọng. Có lẽ lý do cơ bản khiến Suối Nguồn có được sức hấp dẫn dài lâu là bởi nó đã khẳng được được tinh thần của tuổi trẻ, tuyên vố về chiến thắng của con người, chỉ ra cho chúng ta thấy niềm tin và sự chính trực con người có thể làm nên những điều kỳ diệu. Bởi sự sáng tạo là vô cùng.

“Một người sáng tạo không bao giờ bị thôi thúc bởi khát vọng phục vụ cho đồng loại của anh ta, bởi vì chính đông loại của anh ta luôn chối bỏ món anh ta đem tặng họ; đồng thời món quà đó phá hủy cuộc sống bình thường của anh. Anh sáng tạo vì động cơ duy nhất: chân lý.

Chân lý của riêng anh, và lao động của riêng anh để đạt tới chân lý theo cách của riêng anh. Mục đích và cuộc đời anh ta nằm ở một bản giao hưởng, một quyển sách, một cỗ máy, một trường phát triết học, một cái máy bay hay một tòa nhà. Nó không nằm ở người nghe nhạc, người đọc sách, người vận hành máy, người đi theo trường phái triết học, người đi máy bay hay người sống trong ngôi nhà mà anh ta tạo ra. Sự sáng tạo, chứ không phải những lợi ích mà người khác được hưởng từ sự sáng tạo ấy. Sáng tạo là cách anh ta thể hiện chân lý của mình. Anh ta đặt chân lý này bên trên mọi thứ, bất chấp tất cả loài người.”

“Tầm nhìn, sức mạnh, và lòng dũng cảm của anh ta đến từ linh hồn của chính anh ta. Tuy nhiên, linh hồn của một người lại chính là cái tôi của anh ta. Cái tôi là thực thể làm công việc nhận thức. Cái tôi có chức năng tư duy, cảm giác, đánh giá và hành động.”

“Những người sáng tạo luôn là những người có cái tôi. Cái tôi chính là toàn bộ bí mật về sức mạnh của họ – cái tôi ấy tự đầy đủ trong bản thân nó, tự vận động trong bản thân nó, và tự tái tạo trong bản thân nó. Cái tôi là nguyên nhân đầu tiên, là nguồn năng lượng, là động lực sống, là cội rễ của tất cả. Người sáng tạo không phục vụ cái gì và không phụ vụ bất cứ ai khác. Anh ta sống vì chính bản thân mình.

Và chỉ có bằng cách sống vì bản thân, anh ta mới có thể đạt được những thành tựu vinh quang của loài người. Đó chính là bản chất của sự thành công…”

Sự tôn vinh con người đối với Ayn Rand “không phải là một quan điểm rõ ràng mà chỉ là một cảm giác mơ hồ, khó nắm bắt, nó được tạo thành từ những nỗi đau trần trụi và từ niềm hạnh phúc không thể diễn tả nổi. Nó là cảm giác về một kỳ vọng lớn, rằng cuộc sống của một người là quan trọng, rằng những thành tựu lớn lao có thể nằm trong khả năng, và rằng những điều vĩ đại còn nằm phía trước.” 

Nhưng trong Suối nguồn, bà đã đạt được một thành công lớn khi tôn vinh được sự chính trực, sức lan tỏa và niềm tin ở những con người sáng tạo, những người “xoay chuyển thế giới và mang lại ý nghĩa cho cuộc sống”. Dường như cuốn sách không đứng về phía số đông, nhưng mỗi một người trong số đông đó đều có thể thấy mình được tôn vinh, được chia sẻ. Bởi mỗi một người trong chúng ta đều từng là, đang là hoặc sẽ là thiểu số trong những nỗ lực tự khẳng định bản thân mình để làm cho cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn.

Một người nào đó đã nói, khi đọc Suối Nguồn, đừng nên cầm theo bất cứ một cây bút dạ quang nào để đánh dấu những câu nói mà bạn tâm đắc. Bởi lẽ khi đọc nó, có lẽ bạn sẽ phải dừng lại rất nhiều lần để gạch chân hay đánh dấu, vì mỗi câu trong Suối Nguồn đều có thể trở thành câu nói tâm đắc của bạn. Mình cũng đã phải đánh dấu lại rất nhiều đoạn thú vị trong sách. Để kết thúc bài viết, xin trích lại lời tự biện của Roark trong phiên tòa mà anh bị kiện vì phá hỏng tòa nhà đầu tiên của chung cư Cordlandt. Với mình, có lẽ đoạn này là đoạn diễn tả đúng nhất giá trị mà cuốn sách muốn nói.

“Trong những thế kỷ qua, đã có những người đặt bước chân đầu tiên của họ trên những con đường mới; họ không được trang bị vũ khí gì ngoài tầm nhìn riêng của họ. Họ có mục đích khác nhau, nhưng tất cả đều có một số điều chung: bước chân của họ là bước chân đầu tiên, con đường của họ là con đường hoàn toàn mới, nhãn quan của họ không hề vay mượn, và phản ứng mà họ nhận được luôn là sự căm ghét.

Những nhà phát minh vĩ đại – những nhà tư tưởng, những nghệ sĩ, những nhà khoa học, những nhà sáng chế – đều phải đơn độc chống lại những người cùng thời với họ. Tất cả những ý tưởng mới và vĩ đại đều bị chống đối kịch liệt. Tất cả những phát minh mới và vĩ đại đều bị lên án. Động cơ máy đầu tiên bị coi là ngu xuẩn. Chiếc máy bay đầu tiên bị coi là không tưởng. Chiếc máy dệt đầu tiên đã bị coi là ác quỷ. Việc gây mê bị coi là tội lỗi. Nhưng những người đó, với tầm nhìn không vay mượn, vẫn tiếp tục tiến lên. Họ đã chiến đấu, họ đã đau khổ và họ đã phải trả giá.

Nhưng họ đã chiến thắng.”

Và Roark cũng đã được xử vô tội trong phiên tòa đó. Như vốn lẽ tự nhiên nó phải vậy.

You May Also Like

Thông tin tác giả: Mỹ Linh

Xin chào ! Tôi là Linh. Là một người đam mê đọc sách, thích viết lách và mong muốn chia sẻ những điều ý nghĩa từ sách đến mọi người.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *