Tướng về hưu - Tấn bi kịch của một người lính hết thời

Tướng Về Hưu – Tấn Bi Kịch Của Một Người Lính Hết Thời

Đến với câu chuyện trong Tướng về hưu Nguyễn Huy Thiệp đã đi rất sát dấu chân của một người lính được sống trở về sau chiến tranh. Một câu chuyện của một cuộc đời nhưng lại lấn cấn trong lòng người đọc một cái gì đó rất chung cho số phận của một người lính trở về với thời bình.

Tướng về hưu - Tấn bi kịch của một người lính hết thời

Mua sách trên Tiki

Mua sách trên Fahasa

Tướng về hưu viết gì?

Tướng về hưu là một câu chuyện xoay quanh cuộc sống của một gia đình mà có trung tâm là ông Thuấn – một người đã đi lính từ năm mười hai tuổi, ông sống và cống hiến cho quân đội đến tận năm bảy mươi tuổi. Và khi hòa bình lập lại, ông Thuấn may mắn sống sót trở về nhưng lạ thay kể từ đây bi kịch cuộc đời ông mới bắt đầu.

Thuần, con trai ông Thuấn, là một kĩ sư trẻ, luôn có thói quen “bám sát” vào vợ. Dù cho là một con người trí thức nhưng Thuần hoàn toàn giao mọi việc lớn nhỏ trong nhà vào tay vợ – cô Thủy, một bác sĩ nạo phá thai. Ngôi nhà còn có sự hiện diện của hai đứa con gái Thuần là My và Vi. Hòa bình là duyên cớ để gộp tất cả con người ấy vào một mái nhà và là nguyên cớ nảy sinh từng lớp mâu thuẫn.

Sự hết thời của thế hệ mất mát – thế hệ trưởng thành trong thời chiến

Tưởng chừng ngôi nhà này sẽ là nơi ông Thuấn sẽ không còn phải cảm nhận nỗi đau như trong thời chiến nữa nhưng không ông vẫn vướng phải nỗi đau chỉ là nó tồn tại ở một dạng khác. Đã có lúc ông Thuấn phải thốt lên rằng “Sao tôi cứ như lạc loài” trong ngôi nhà của chính mình. Đó là sự tự nhận thức được hoàn cảnh của bản thân, nhận thấy sự lạc lõng, cô độc, trong gia đình mà mình đã hết sức bảo vệ mà nay nó như một nơi xa lạ.

Nguyễn Huy Thiệp phán ánh rõ con người nhà binh giờ đây không thể tìm thấy được tiếng nói chung với bất kì ai trong gia đình. Mội người có thể cầm súng và giải quyết vấn đề của cả một dân tộc mà giờ đây rơi vào bế tắc trong công cuộc giải quyết vấn đề của gia đình mình.

Nền kinh tế có sự ảnh hưởng của mô hình thời bao cấp dẫn đến túng thiếu và nghèo đói trường kì đã dẫn tới sự xuống cấp, thoái hóa của đạo đức con người. Sự ấm no, đầy đủ của gia đình lại nhờ vào những thai nhi được Thủy mang về cho các con vật nuôi trong nhà ăn. Ông Thuấn ghê sợ sự ấm no được xây lên từ mạng người này. Nhưng phản ứng mạnh thế nào của ông cũng chẳng thay đổi được gì.

Một lần nữa, người cả cuộc đời mặc áo lính như ông Thuấn nhận thức sâu sắc rằng: Người lính lăn lộn lâu trong chiến tranh sẽ không bao giờ thấu hiểu được chuyện làm ăn kinh tế thời bình và sức mạnh ghê gớm của đồng tiền có thể bóp nghẹt nhân tính ra sao. Đây là vấn đề chung của mọi người lính trở về thời bình.

Thế hệ mới không dành sự tôn trọng nên có với người đã gìn giữ sự tự do, độc lập. Nguyễn Huy Thiệp nêu rõ với những người không hiểu cái khổ của người lính thì sẽ không bao giờ tôn trọng công lao của họ. Trong ngôi nhà này, ông Thuấn còn bị chính hai đứa cháu gái khinh thường. Khi ông muốn hỏi hai đứa có cuốn sách nào cho ông đọc không, những quyển dễ hiểu thì hai đứa đã đưa ra câu trả lời nhát gừng rằng “Thế thì không có”.

Tác giả còn xây dựng một chi tiết mang tính ẩn dụ độc đáo khi ông Thuấn ra thăm bạn thì hai đứa cháu hỏi ông ra trận phải không và nói “Đường ra trận mùa này đẹp lắm” . Điều này khiến ông Thuấn vô cùng tức giận vì hai đứa cháu nhận mình hiểu biết ấy lại chỉ hình dung và lí tưởng hóa, “màu hồng” hóa chiến tranh. Với con người thấu hiểu chiến tranh đến tận cùng như ông Thuấn đương nhiên ông hiểu sự đau thương, mất mát, khốn khổ của từng cung đường ra trận và nó không có chỗ cho chữ “ đẹp” xuất hiện.

Một kết cục để lại ngổn ngang suy nghĩ. Ông Thuấn chạy trốn khỏi ngôi nhà vừa quen vừa lạ ấy về đơn vị cũ. Tại đây ông xem đánh trận giả và chết. Một điều phi lí khi ông Thuấn cả đời đánh trận không chết nhưng xem một trận giả lại cướp đi mạng sống của ông. Nhưng đây là một kết cục tất yếu khi người lính không có chốn dung thân bị giết chết bởi những người thân yêu nhất. Cái chết này cũng ẩn dụ vô số điều mà mình phải suy ngẫm.

Phải chăng Nguyễn Huy Thiệp cho ông Thuấn chết để nói rằng giá trị của người lính thời chiến đã dừng lại và kết thúc? Phải chăng đó là dấu chấm hết cho chủ nghĩa anh hùng? Phải chăng những người anh hùng đang dần mất giá và không thể tương thích với đời sống xã hội mới ?

Tướng về hưu - Tấn bi kịch của một người lính hết thời

Bàn về Tướng về hưu

Đó không phải câu chuyện của một ngôi nhà mà là của muôn ngôi nhà. Chính những đối lập trong suy nghĩ, tư tưởng, môi trường sống đã tạo thành bi kịch những người lính hết thời. Họ không thể dung nạp được thời bình vì họ không hiểu thời bình. Và chính cả những người đang hưởng những thứ mà người lính đã đấu tranh để giữ gìn thì họ lại càng không hiểu hết được những khổ đau, bất hạnh mà người lính phải gánh chịu.

Một thế giới cạn kiệt nhân tính, sự vỡ vụn của các mối quan hệ máu mủ sẽ bắt đầu hình thành một tương lai bát nháo, xô bồ. Cảm xúc giữa chính những người thân nhất mà lại như có một bức tường vô hình ngăn cách. Nó khiến người ta trăn trở : Làm thế nào để nối gần, nối liền và đập tan bức tường kính ấy? Phải cư xử ra sao với người đã gắn bó cả cuộc đời với chiến tranh?

Một lời nhắn nhủ tinh tế: Hãy biết bao dung, trân trọng, thấu hiểu và cảm thông với những con người đã hết sức mình cống hiến cho hòa bình non sông.

Điều tâm đắc ở cuốn sách Tướng về hưu

Giọng văn có phần lạnh lùng đã góp phần nói lên quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. Tất cả chỉ có : tôi nói, bố tôi nói, Thủy bảo,… Dường như Nguyễn Huy Thiệp đã tạo ra sự biến mất của các trạng thái trong giao tiếp khiến ta không tài nào đoán được cảm xúc hay câu nói tiếp theo mà nhân vật đưa ra để báo hiệu cho người đọc ngay từ phút khởi đầu rằng: đây là một gia đình không bình thường. Đó là đặc trưng của văn Nguyễn Huy Thiệp mà nếu đọc nhiều tác phẩm của ông mình mới nhận ra.

Một khái niệm mới trong văn Nguyễn Huy Thiệp đó là giải thiêng người anh hùng. Ông đưa ra một quan niệm mới về người anh hùng. Họ không phải thần thành, họ cũng là một con người thế tục như ông Thuấn trong con người đan xen cả cái tầm thường lẫn cao cả, là nhân vật bất toàn và có khiếm khuyết. Bởi đôi khi lịch sử đã tạo ra câu chuyện thiêng liêng hóa và cao cả hóa người anh hùng, giờ đây ta lại nhìn người anh hùng ở một cự li gần hơn. Đưa người anh hùng không còn là con người của cộng đồng như Thánh Gióng, Đăm Săn,… mà trở về với số phận cá nhân khác nhau.

Đến với trang viết của Nguyễn Huy Thiệp, mình đã khá bất ngời với ngôn ngữ. Ngôn ngữ trong truyện của ông khó có thể gặp ở các nhà viết khác bởi nó có phần thô tục. Nhưng điều này không đồng nghĩa với việc ý nghĩa và tư tưởng tác phẩm của ông cũng thô thiển mà trái lại Nguyễn Huy Thiệp dùng câu chữ thô tục để nói về cái cao cả. Ngôn ngữ này lại khiến người đọc có cảm giác gần gũi bởi cách viết và sáng tạo ngôn ngữ rất gần với ngôn ngữ đời thường – ngôn ngữ nói. Minh chứng rõ nhất là trong truyện đã có lúc ông Thuấn chửi hai đứa cháu ” Mẹ mày! Láo”.

Giá trị của người phụ nữ trong thời đại mới. Bỏ qua những thứ tiêu cực mà Thủy đã và đang làm thì cô cũng có những điểm sáng của những người phụ nữ. Nhà văn không cho cô Thủy gắn với các công việc bếp núc hay chăm sóc gia đình như xưa nữa mà giờ đây người phụ nữ có tri thức, có thể làm chủ gia đình và cuộc đời mình mà không cần lệ thuộc vào ai nữa. Điều này phản ánh phần nào vai trò của phái nữ đã dần trở nên quan trọng hơn trong nền kinh tế thị trường. Nhân vật nữ hiện đại giờ đây đòi hỏi sự tiếp nhận mới vượt trên cái nhìn thông thường từ xưa đã áp lên vai người phụ nữ. Nguyễn Huy Thiệp đã có công lớn tạo ra những cái nhìn khác và mới cho văn học nước nhà.

Chia sẻ suy nghĩ của bạn: